شکلات فقط خوراکی نیست؛ شاید محرک ذهنی تمرین ورزشی هم باشد

باشگاه‌ها معمولاً بوی عرق، لاستیک دستگاه‌ها و شاید کمی پروتئین شیک می‌دهند؛ اما یک مطالعه تازه می‌گوید شاید بوی دیگری هم بتواند وارد این فضا شود: شکلات تلخ. نه برای خوردن بین ست‌ها، بلکه فقط برای بو کردن. مطالعه‌ای که در مجله Frontiers of Physiology منتشر شده، رابطه‌ای جالب میان بوی شکلات و بهتر شدن عملکرد در تمرین مقاومتی پیدا کرده است.

در این پژوهش، ۲۳ نفر از مردانی که به‌طور منظم تمرین مقاومتی انجام می‌دادند شرکت کردند. آن‌ها در ۳ جلسه آزمایشگاهی حاضر شدند و هر بار از شب قبل دست‌کم ۱۰ ساعت ناشتا بودند. بین هر جلسه هم ۴ روز فاصله بود تا بدن و شرایط آزمایش تا حد امکان از جلسه قبلی جدا شود. در هر جلسه، شرکت‌کنندگان پیش از تمرین و در بخش‌هایی از تمرین، یکی از این سه بو را استشمام می‌کردند: شکلات تلخ ۹۰٪، شکلات شیری ۶۰٪ یا آب ساده.

تمرین انتخاب‌شده هم جلوپا بود؛ حرکتی ساده اما خسته‌کننده که خیلی زود نشان می‌دهد عضله چقدر دیگر توان ادامه دارد. هر شرکت‌کننده باید تا جایی تکرار می‌زد که دیگر نتواند ادامه دهد. در طول تمرین، از آن‌ها خواسته می‌شد دست‌کم ۳۰ ثانیه دوباره همان بو را استشمام کنند و هم‌زمان بگویند چقدر آن بو برایشان خوشایند است و چقدر احساس سیری یا گرسنگی دارند.

نتیجه از آن چیزهایی است که آدم را وادار می‌کند دوباره به نقش مغز در ورزش فکر کند. وقتی شرکت‌کنندگان شکلات تلخ ۹۰٪ را بو کردند، نسبت به زمانی که آب ساده بو کرده بودند، ۱۸ تکرار بیشتر جلوپا زدند. شکلات شیری ۶۰٪ هم اثر داشت، اما کمتر: ۹ تکرار بیشتر. جالب‌تر اینکه شکلات تلخ ظاهراً احساس گرسنگی را هم کمتر کرد، درحالی‌که شکلات شیری از نظر شرکت‌کنندگان بوی خوشایندتری داشت.

پشت این ماجرا یک ایده بزرگ‌تر قرار دارد: بوها ممکن است فقط خاطره یا اشتها را تحریک نکنند، بلکه از مسیرهای روان‌زیستی روی انگیزه، حس خستگی و حتی تحمل فشار اثر بگذارند. قبلاً هم درباره برخی فواید ترکیبات شکلات، به‌خصوص فلاونوئیدها، در سلامت عروق و مغز تحقیق شده بود؛ اما این مطالعه بیشتر روی تحریک بویایی تمرکز دارد، یعنی اینکه خودِ بو چه اثری روی تجربه تمرین می‌گذارد.

بااین‌حال، نباید از این مطالعه نسخه جادویی ساخت. نمونه پژوهش کوچک بود، فقط ۲۳ مرد را بررسی کرد و هنوز روشن نیست دقیقاً چه رابطه‌ای میان بوی شکلات، اشتها، خوشایندی بو و استقامت عضلانی وجود دارد. پژوهشگران هم با احتیاط می‌گویند معلوم نیست تغییرات ناشی از بو در اشتها و حس خوشایندی، واقعاً چطور به بهبود قابل‌اندازه‌گیری در تمرین مقاومتی تبدیل می‌شود. با این حال، این مسیر تحقیقاتی در حال رشد است و بوهایی مثل نعناع و اسطوخودوس هم در مطالعات مشابه بررسی می‌شوند.