فوتبال حالا فقط با پا بازی نمی‌شود، با داده هم بازی می‌شود

جام جهانی امسال شبیه همان داستان‌هایی شده که طرفدار فوتبال را تا دقیقه آخر روی صندلی نگه می‌دارد. فرمت تازه ۴۸ تیمی فقط تعداد بازی‌ها را زیاد نکرده؛ انگار احتمال اتفاق‌های عجیب را هم بالا برده است. کیپ‌ورد، تیمی با رتبه ۶۷ جهان و اولین حضورش در جام جهانی، مقابل اسپانیا مساوی بدون گل گرفت و بعد هم از اروگوئه عقب افتاد اما بازی را ۲-۲ کرد. در مرحله حذفی هم پاراگوئه آلمان، قهرمان چهار دوره جهان، را بعد از یک تصمیم جنجالی VAR و ضربات پنالتی حذف کرد.

اما پشت این موج شگفتی‌ها فقط شور و شانس و جنگندگی نیست. یک عامل کمتر دیده‌شده هم وارد بازی شده: نحوه توزیع داده‌های مسابقات. لنوو، شرکت سازنده کامپیوتر و زیرساخت محاسباتی، برای فیفا ابزاری ساخته به نام Football AI Pro؛ یک دستیار دانشی مبتنی بر هوش مصنوعی که چندین عامل هوش مصنوعی را روی بیش از ۲,۰۰۰ شاخص فوتبالی و حجم عظیمی از داده‌های ردیابی، عملکردی و تاریخی هماهنگ می‌کند. تفاوت مهم اینجاست: همه ۴۸ تیم، از اسپانیای باتجربه تا کوراسائوی تازه‌وارد، با یک پایه داده مشترک وارد تورنمنت شده‌اند.

این یعنی چیزی که قبلاً بیشتر در اتاق‌های تحلیلی تیم‌های ثروتمند پیدا می‌شد، حالا روی موبایل مربیان و بازیکنان هم هست. طبق گزارش منبع نزدیک به فیفا، تیم‌ها و بازیکنان بعد از مسابقات از این ابزار برای مرور عملکرد فردی و تیمی و مقایسه با بازی‌های قبلی زیاد استفاده می‌کنند. به زبان ساده، تیم کوچک شاید هنوز نیمکت پرستاره نداشته باشد، اما حالا می‌تواند دفترچه تاکتیکی حریف را با چراغ‌قوه قوی‌تری بخواند.

نقش لنوو فقط به گزارش‌های تحلیلی محدود نیست. این شرکت برای همه ۱,۲۴۸ بازیکن حاضر در تورنمنت مدل سه‌بعدی ساخته؛ آواتارهایی که در بررسی آفساید و صحنه‌های میلی‌متری به VAR کمک می‌کنند و برای تماشاگران هم تصویر روشن‌تری از تصمیم‌ها می‌سازند. همان مدل‌های سه‌بعدی در بازی پرتغال و کلمبیا خبرساز شدند؛ جایی که گل دقیقه پایانی داوینسون سانچز به‌خاطر جلو بودن نوک پایش مردود شد.

در پشت صحنه هم سرورهای Lenovo ThinkSystem در مرکز پخش بین‌المللی فیفا در دالاس، محتوای زنده را به بیش از ۱,۰۰۰ نمایشگر در محل‌های مختلف فیفا می‌فرستند. لنوو ادعا می‌کند این سیستم تأخیر پخش را از حدود ۴۰ ثانیه به کمتر از ۵ ثانیه رسانده است. این فقط یک عدد فنی نیست؛ در تورنمنتی که هر تصمیم داوری، هر تصویر آهسته و هر لحظه احساسی می‌تواند روایت جهانی بسازد، چند ثانیه یعنی کنترل بهتر تجربه هوادار.

جالب‌تر اینکه بعضی فناوری‌های امسال ابتدا در جام جهانی باشگاه‌ها در تابستان ۲۰۲۵ آزمایش شده بودند و لنوو ۱۸ ماه قبل از شروع مسابقات، مهندسانش را کنار تیم فیفا قرار داده بود. حتی دوربین روی سر داور، یا Referee View، اول با یک مدل بزرگ زبانی جواب خوبی نداد؛ چون تأخیر و مصرف انرژی زیاد بود. بعد لنوو کار را به چهار مدل کوچک‌تر تقسیم کرد؛ درست مثل اینکه به‌جای سپردن یک رستوران کامل به یک آشپز، چهار نفر متخصص سوپ، گریل، دسر و سرویس را جداگانه به کار بگیری. نتیجه سریع‌تر و کم‌مصرف‌تر شد. این شاید یکی از درس‌های مهم هوش مصنوعی در دنیای واقعی باشد: همیشه مدل بزرگ‌تر، راه‌حل بهتر نیست.