همه تیم‌ها اکنون به داده‌ای دسترسی دارند که زمانی مزیت تیم‌های ثروتمند بود

جام جهانی امسال فقط به‌خاطر افزایش تعداد تیم‌ها غیرقابل پیش‌بینی نشده است. کیپ‌ورد، تیم رده ۶۷ جهان و تازه‌وارد مسابقات، اسپانیا را بدون گل متوقف کرد و بعد مقابل اروگوئه هم از شکست برگشت. پاراگوئه نیز آلمان، قهرمان چهار دوره جهان، را پس از ضربات پنالتی حذف کرد. نمی‌شود این نتایج را مستقیم به هوش مصنوعی نسبت داد، اما یک تغییر مهم پشت صحنه رخ داده است: همه ۴۸ تیم تورنمنت، از قدرت‌های سنتی تا تازه‌واردها، به یک پایه مشترک از داده و ابزارهای تحلیلی پیشرفته دسترسی دارند.

لنوو برای فیفا سامانه‌ای به نام Football AI Pro ساخته که چند عامل هوش مصنوعی را روی بیش از ۲٬۰۰۰ شاخص تخصصی فوتبال و حجم عظیمی از داده‌های ردیابی، عملکردی و تاریخی هماهنگ می‌کند. ابزار روی موبایل تیم‌ها هم در دسترس است و طبق گفته منبعی نزدیک به فیفا، بازیکنان و مربیان بعد از مسابقات به‌طور گسترده از آن برای بررسی عملکرد فردی و تیمی استفاده می‌کنند. اهمیت ماجرا در خود داده نیست؛ در برابری نسبی دسترسی است. تا همین چند سال پیش، تیمی که بودجه بیشتری داشت می‌توانست گروه بزرگ‌تری از تحلیلگران، نرم‌افزارهای بهتر و قدرت پردازشی بیشتری بخرد. حالا تیم کوچک هم دست‌کم به بخشی از همان ماده خام اطلاعاتی دسترسی دارد.

البته فناوری لنوو فقط پشت لپ‌تاپ مربیان نیست. شرکت برای هر ۱٬۲۴۸ بازیکن حاضر در تورنمنت یک مدل سه‌بعدی ساخته که در بررسی آفساید و VAR به کار می‌رود. این آواتارها از اسکن دیجیتال بدن بازیکنان ساخته شده‌اند و می‌توانند صحنه‌های میلی‌متری را از زوایای مختلف بازسازی کنند. همین فناوری در مسابقه پرتغال و کلمبیا به صحنه‌ای بحث‌برانگیز رسید؛ گل دیرهنگام کلمبیا پس از بررسی، به‌دلیل آفساید بسیار جزئی انگشت پا مردود شد. لنوو می‌گوید اسکن هر بازیکن فقط یک بار انجام می‌شود و تغییرات کوچک بدن طی تورنمنت اثر معناداری بر نتیجه محاسبات ندارد، هرچند عواملی مثل نور، آب‌وهوا و سرعت حرکت بازیکن همچنان باید در مدل لحاظ شوند.

زیرساخت پخش هم به همین شبکه متصل است. سرورهای Lenovo ThinkSystem در مرکز بین‌المللی پخش فیفا در دالاس، محتوای زنده را برای بیش از ۱٬۰۰۰ نمایشگر در مکان‌های مختلف پردازش و توزیع می‌کنند. لنوو ادعا می‌کند تاخیر پخش از حدود ۴۰ ثانیه به کمتر از ۵ ثانیه رسیده است. یکی از پروژه‌های جالب‌تر، Referee View یا دوربین نصب‌شده روی سر داور است؛ سیستمی که باید بیش از ۹۰ دقیقه روی سر داور بماند، باتری کافی برای وقفه‌ها و وقت اضافه داشته باشد و تصویرش با کمترین تاخیر به شبکه تلویزیونی برسد.

همین دوربین یک درس مهم درباره طراحی AI داد. تیم لنوو ابتدا کل کار تثبیت ویدئو را به یک مدل زبانی بزرگ سپرد، اما نتیجه هم کند بود و هم مصرف انرژی بالایی داشت. مهندسان سپس فرایند را به چهار وظیفه جدا تقسیم کردند و هر بخش را به یک مدل کوچک‌تر سپردند؛ بعد خروجی‌ها را دوباره کنار هم گذاشتند. نتیجه، تاخیر کمتر و مصرف انرژی بهتر بود. این تجربه نشان می‌دهد در دنیای واقعی، «مدل بزرگ‌تر» همیشه به معنی «راه‌حل بهتر» نیست؛ گاهی چهار ابزار تخصصی کوچک، مثل چهار بازیکن هماهنگ در یک خط میانی، از یک ستاره همه‌کاره عملکرد بهتری دارند.

لنوو برای آماده‌سازی این سیستم‌ها ۱۸ ماه مهندسانش را کنار تیم فیفا مستقر کرد و بخشی از فناوری‌ها را ابتدا در جام جهانی باشگاه‌های سال قبل آزمایش کرد. این زیرساخت حالا از مدیریت عملیاتی تورنمنت تا تحلیل تیم‌ها و تصمیم‌های داوری را لمس می‌کند. با این حال، فیفا و لنوو تأکید می‌کنند تصمیم نهایی هنوز با انسان است: داور آخرین حکم را می‌دهد و تیم‌ها خودشان باید بلد باشند از Football AI Pro چه استفاده‌ای کنند. نکته اصلی همین‌جاست؛ AI همه تیم‌ها را برابر نمی‌کند، اما می‌تواند فاصله دسترسی به اطلاعات را کمتر کند. در تورنمنتی که اختلاف تیم‌ها کوچک‌تر و حاشیه تصمیم‌ها باریک‌تر شده، همین کاهش شکاف شاید یکی از دلایلی باشد که شگفتی‌ها بیشتر از همیشه به چشم می‌آیند.