کم‌خوابی مدیران چگونه یک سازمان را پرریسک‌تر می‌کند

سال‌ها در بسیاری از شرکت‌ها، مدیری که چراغ اتاقش تا نیمه‌شب روشن می‌ماند، قهرمان تعهد و سخت‌کوشی به حساب می‌آمد. کم‌خوابی به نشان افتخاری تبدیل شده بود که می‌گفت این فرد بیشتر از دیگران برای موفقیت می‌جنگد. اما پژوهش‌های تازه این تصویر را وارونه می‌کنند: مغزی که ساعت‌های بیشتری بیدار مانده، الزاماً تصمیم‌های بهتری نمی‌گیرد؛ درست مانند راننده‌ای که مسیر طولانی‌تری را بدون توقف طی کرده، اما هر کیلومتر بیشتر احتمال خطایش را بالا برده است.

پژوهشی از دانشگاه علوم و سلامت اورگن (Oregon Health & Science University) با استفاده از داده‌های مرکز کنترل و پیشگیری بیماری آمریکا (CDC)، اطلاعات رفتاری بیش از ۳ هزار شهرستان را در فاصله سال‌های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۵ بررسی کرده است. نتیجه اصلی تکان‌دهنده بود: خواب کمتر از ۷ ساعت در شب، پس از مصرف سیگار دومین عامل رفتاری مؤثر بر کاهش امید به زندگی ارزیابی شد و اثر آن حتی از تغذیه نامناسب یا کم‌تحرکی بیشتر بود. به بیان ساده، خواب فقط زمان خاموش‌شدن بدن نیست؛ بخشی از زیرساخت سلامت و عملکرد روزانه ماست.

مشکل برای مدیران حساس‌تر می‌شود، چون کمبود خواب دقیقاً بخشی از مغز را تضعیف می‌کند که بیشترین استفاده را در مدیریت دارد. قشر پیش‌پیشانی مانند اتاق فرمان مغز، مسئول قضاوت، استدلال، تصمیم‌گیری و کنترل احساسات است. وقتی این اتاق فرمان به‌اندازه کافی استراحت نکرده باشد، مدیر ممکن است ریسک‌های غیرضروری را منطقی ببیند، واکنش‌های احساسی‌تری نشان دهد یا با اطمینان کامل تصمیمی بگیرد که چند ساعت خواب بیشتر می‌توانست ایرادهایش را آشکار کند.

این مسئله محدود به چند مدیر پرمشغله نیست. نظرسنجی سال ۲۰۲۵ بنیاد ملی خواب (National Sleep Foundation) نشان داده حدود ۶۰ درصد بزرگسالان آمریکایی خواب کافی ندارند. شرکت رند (RAND Corporation) نیز هزینه کاهش بهره‌وری ناشی از کمبود خواب را سالانه حدود ۴۱۱ میلیارد دلار برای اقتصاد آمریکا برآورد کرده است. این عدد نشان می‌دهد خواب موضوعی خصوصی در اتاق‌خواب نیست؛ وقتی میلیون‌ها نفر با تمرکز کمتر، اشتباه بیشتر و انرژی پایین‌تر وارد محل کار می‌شوند، صورت‌حساب نهایی به شرکت‌ها و اقتصاد می‌رسد.

همین شواهد توضیح می‌دهد چرا جف بزوس، بنیان‌گذار آمازون، دیگر ساعات کاری طولانی را مترادف بهره‌وری نمی‌داند. او تلاش می‌کند هر شب حدود ۸ ساعت بخوابد، چون ارزش مدیر را نه تعداد تصمیم‌هایش، بلکه کیفیت چند تصمیم مهم او تعیین می‌کند. بیل گیتس نیز بر نقش خواب در سلامت مغز و حفظ توانایی‌های شناختی تأکید کرده است. مطالعه‌ای از دانشگاه سیدنی (University of Sydney) در سال ۲۰۲۵ نیز نشان داد مدیرانی که فقط یک شب خواب نامناسب دارند، روز بعد رفتارهای تنش‌زاتر، کنترل رفتاری کمتر و تعامل تیمی ضعیف‌تری نشان می‌دهند؛ آسیبی که پس از یک خواب مناسب تا حد زیادی کاهش می‌یابد.

راه‌حل پیچیده نیست، اما اجرای آن به تغییر فرهنگ نیاز دارد. مدیران باید خواب ۷ تا ۸ ساعته را مانند جلسه‌ای مهم و غیرقابل‌حذف در تقویم قرار دهند، تصمیم‌های راهبردی را به ابتدای روز منتقل کنند و با رفتار خود نشان دهند شب‌کاری دائمی نشانه قهرمانی نیست. شرکت ایتنا (Aetna) گزارش کرده بود پس از تبدیل خواب کافی به یکی از شاخص‌های عملکرد سازمان، بهره‌وری متوسط هر کارمند ماهانه ۶۹ دقیقه افزایش یافت. پیام نهایی روشن است: موفقیت مدیریتی بیشتر از آنکه به طولانی‌کردن روز وابسته باشد، به حفظ مغزی بستگی دارد که هنگام تصمیم‌های مهم واقعاً بیدار است.