چگونه جابجایی یک پیکسل در تصاویر هابل، دانشمندان را ۱۴ سال فریب داد؟

سال‌هاست که وقتی دانشمندان نجوم از «احتمال کشف حیات» صحبت می‌کنند، یک نام بیش از بقیه می‌درخشد: «اروپا»، قمر یخی و اسرارآمیز سیاره مشتری (Jupiter). دلیل این جذابیت این بود که پژوهشگران باور داشتند زیر پوسته ضخیم و یخی این قمر، یک اقیانوس سرتاسری از آب شور پنهان شده است. این باور زمانی به یک خبر جنجالی تبدیل شد که در سال ۲۰۱۴، تیمی از دانشمندان با قاطعیت اعلام کردند که فواره‌های عظیمی از بخار آب را دیده‌اند که از شکاف‌های این پوسته یخی به فضا پرتاب می‌شوند. این فواره‌ها مثل یک چراغ سبز بودند که می‌گفتند: «اینجا آب هست، پس شاید حیات هم باشد!»

اما حالا، همان دانشمندانی که این کشف بزرگ را رسانه‌ای کرده بودند، با شجاعتی مثال‌زدنی به عقب برگشته‌اند تا بگویند: «احتمالا اشتباه کرده‌ایم!» تیمی به سرپرستی لورنتس راث (Lorenz Roth) و با حضور کرت رترفورد (Kurt Retherford)، تصمیم گرفتند تا ۱۴ سال داده‌های جمع‌آوری شده توسط تلسکوپ فضایی هابل (Hubble Space Telescope) را دوباره زیر و رو کنند. آن‌ها به طور خاص روی نوری فرابنفش تمرکز کردند که توسط اتم‌های هیدروژن پراکنده می‌شد.

نتیجه این بازبینی بسیار تلخ بود. رترفورد توضیح می‌دهد که مشکل اصلی، خطای چشمگیری در نحوه عملکرد خود تلسکوپ هابل بوده است. در فواصل نجومی، اگر شما جایگاه دقیق یک جرم آسمانی را در تصویر فقط یک یا دو پیکسل جابه‌جا حساب کنید، تمام معادلات به هم می‌ریزد. این جابجایی پیکسلی، چیزی به نام «نویز تصویری» ایجاد کرده بود. نویزی که دانشمندان در سال ۲۰۱۴ آن را با اشتیاق فراوان به عنوان فواره‌های آبشارگونه بخار آب تفسیر کرده بودند. با این کشف جدید، اطمینان ۹۹.۹ درصدی آن‌ها به زیر ۹۰ درصد سقوط کرد؛ عددی که در دنیای علم برای تایید یک پدیده کیهانی اصلا کافی نیست.

با این حال، این خطای پیکسلی به معنای بسته شدن کامل پرونده قمر اروپا نیست. دانشمندان هنوز نمی‌توانند با قطعیت بگویند که آنجا آبی وجود ندارد. آن‌ها پیش از این فواره‌های بخار آب واقعی را در «انسلادوس»، قمر سیاره زحل پیدا کرده‌اند، پس چرا اروپا نتواند چنین فواره‌هایی داشته باشد؟ ما برای فهمیدن این حقیقت نیازی به حدس و گمان‌های تلسکوپی نداریم، بلکه فقط باید کمی صبر کنیم. ناسا (NASA) پیش‌تر کاوشگر پیشرفته خود به نام «اروپا کلیپر» (Europa Clipper) را به سمت مشتری فرستاده است. این سفینه در سال ۲۰۳۰ به مدار مشتری خواهد رسید تا با پروازهای نزدیک از روی این قمر یخی، برای همیشه به این سوال پاسخ دهد که آیا زیر این پوسته سرد، اقیانوسی گرم و شاید موجوداتی زنده در حال شنا کردن هستند یا خیر.