SXD می‌گوید می‌توان ضایعات برش لباس را به یک درصد رساند

مشکل بزرگ بسیاری از لباس‌ها قبل از آن شروع می‌شود که اولین کوک دوخته شود. در کارخانه، الگوی آستین، یقه، جیب و بدنه روی طاقه‌های پارچه چیده می‌شود؛ اما این قطعات مثل کاشی‌های کاملاً منظم کنار هم نمی‌نشینند. میان انحنای آستین و گوشه یقه همیشه شکاف‌هایی باقی می‌ماند که بریده و دور ریخته می‌شوند. به این باقی‌مانده‌ها «ضایعات برش و دوخت» می‌گویند و برآوردهای صنعت نشان می‌دهد معمولاً ۱۰ تا ۱۵ درصد پارچه در همین مرحله از دست می‌رود. این رقم فقط یک مشکل زیست‌محیطی نیست: پارچه می‌تواند تا ۷۰ درصد هزینه کل ساخت یک لباس را تشکیل دهد. یعنی کارخانه عملاً بخشی از گران‌ترین ماده اولیه‌اش را می‌خرد، آب و انرژی برای تولیدش مصرف می‌شود و بعد پیش از رسیدن محصول به مشتری آن را جارو می‌کند.

شلی شو (Shelly Xu) فکر می‌کند این دورریز در اصل یک مسئله طراحی و ریاضی است. استارتاپ ۱۵ نفره او، شلی شو دیزاین (Shelly Xu Design یا SXD)، نرم‌افزاری مبتنی بر هوش مصنوعی ساخته که الگوهای لباس را دوباره طراحی می‌کند تا قطعات مانند تکه‌های یک پازل در یکدیگر قفل شوند. نکته مهم این است که کارخانه لازم نیست شیوه دوخت لباس را از نو یاد بگیرد؛ شکل قطعات قبل از برش تغییر می‌کند، اما در نهایت همان لباس باید از همان خط تولید بیرون بیاید. نرم‌افزار مقدار دقیق پارچه در دسترس را محاسبه می‌کند و اجزا را در ترکیب‌های غیرمعمول می‌چیند تا ضایعات به ۱ درصد یا کمتر برسد. بعد از چهار سال توسعه، SXD حالا یک دور پیش‌بذری ۴.۵ میلیون دلاری با رهبری اینیشیالایزد کپیتال (Initialized Capital) جذب کرده و می‌خواهد این فناوری را از آزمایش به مقیاس صنعتی ببرد.

ریشه ایده برای شو از آزمایشگاه هوش مصنوعی شروع نشد؛ از کودکی در آپارتمانی کوچک در هفئی چین آمد، جایی که خانواده برای استفاده از فضای محدود مجبور بود هر روز زندگی را مثل یک پازل بچیند. او بعدها توسعه پایدار را در دانشگاه کلمبیا خواند، طراحی لباس و برنامه‌نویسی را خودش یاد گرفت و برای امتحان ایده‌اش یک مجموعه کوچک لباس بدون دورریز ساخت. حدود ۲۰۰ لباس را با دست دوخت و آن‌ها را در اینستاگرام نمایش داد. صفحه او به ۲۰,۰۰۰ دنبال‌کننده رسید، مشتریان هزاران دلار برای بعضی قطعات پرداختند و مجموعه فروخته شد. نکته جالب این بود که او عمداً روی «سبز بودن» لباس‌ها تبلیغ نمی‌کرد؛ می‌خواست ثابت کند طراحی پایدار باید اول از همه طراحی خوبی باشد، نه محصولی که مشتری فقط از روی احساس مسئولیت اخلاقی بخرد.

مسئله بعدی، تبدیل این ایده به ابزاری بود که صنعت واقعاً بتواند استفاده کند. SXD با کمک متخصصان هوش مصنوعی، از جمله ارتباط با تاکئو ایگاراشی (Takeo Igarashi) در دانشگاه توکیو، نرم‌افزارش را توسعه داد تا بتواند تقریباً هر لباس را به الگوی کم‌ضایعات تبدیل کند. پیچیدگی فقط شکل لباس نیست؛ یک طرح ممکن است برای اندازه‌های بسیار مختلف، از کودک تا سایزهای بزرگ، تولید شود. در روش سنتی، الگوها برای هر اندازه باید دوباره تنظیم شوند. شو می‌گوید پلتفرم SXD این کار را با فشردن یک دکمه در چند ثانیه انجام می‌دهد. شرکت ابتدا با شکل‌های هندسی ساده کار می‌کرد، اما اکنون سراغ بخش‌های سخت‌تر مثل آستین‌های مخروطی و پاچه‌های منحنی رفته تا «بدون دورریز» الزاماً به لباس‌های چهارگوش و عجیب محدود نشود.

نمونه‌های اولیه نشان می‌دهند ایده فقط در نرم‌افزار باقی نمانده است. SXD برای فروشگاه دانشگاه هاروارد یک کیف طراحی کرد که گوشه‌هایی را که معمولاً بریده و دور ریخته می‌شوند به تقویت‌کننده بندها تبدیل می‌کند. این کیف ۳۰ درصد ماده اولیه کمتری از یک کیف معمولی مصرف می‌کند، ضایعات برش ندارد و از پارچه‌های مازاد استفاده می‌کند. فروش سریع این محصولات باعث شد فروشگاه از شرکت تی‌شرت و پیش‌بند هم بخواهد و MIT نیز برای رویداد MIT Solve سراغ SXD رفته است. در مقیاس بزرگ‌تر، شرکت با Busana Apparel Group در اندونزی کار می‌کند؛ تولیدکننده‌ای که نزدیک به ۲ میلیون پیراهن مردانه در ماه می‌سازد. در چنین حجمی، حتی چند درصد کاهش مصرف پارچه می‌تواند از انبوهی ضایعات جلوگیری کند.

جاه‌طلبی SXD حتی از مد هم فراتر رفته و به صنعت خودرو رسیده است، جایی که پارچه‌های مورد استفاده آن‌قدر گران هستند که تأمین‌کنندگان برای صرفه‌جویی‌های کوچک رقابت می‌کنند. شو می‌گوید بعضی مشتریان از صرفه‌جویی ۱ درصدی هم راضی‌اند، در حالی که شرکت توانسته در مواردی بیش از ۲۰ درصد صرفه‌جویی نشان دهد. این شاید مهم‌ترین نکته مدل SXD باشد: سال‌هاست فعالان محیط‌زیست از مردم می‌خواهند لباس کمتر بخرند و مدت بیشتری بپوشند، اما تغییر رفتار میلیون‌ها مصرف‌کننده دشوار است. این فناوری مسیر دیگری پیشنهاد می‌کند؛ همان پیراهن، با همان ظاهر و همان کاربرد، اما با پارچه کمتری ساخته شود. به‌جای اینکه تمام مسئولیت پایداری را به مشتری منتقل کنیم، شاید بتوان بخشی از مسئله را جایی حل کرد که مشتری اصلاً آن را نمی‌بیند: روی میز برش کارخانه.