تب هوش مصنوعی حالا به قیمت گوشی و لپ‌تاپ رسیده است

اگر این روزها قصد خرید هر چیزی را دارید که داخلش تراشه حافظه دارد، از گوشی و لپ‌تاپ گرفته تا کنسول بازی، احتمالاً با یک واقعیت ناخوشایند روبه‌رو می‌شوید: قیمت‌ها دوباره در حال بالا رفتن‌اند. این بار ماجرا فقط به تورم عمومی یا یک شوک کوتاه‌مدت مربوط نیست؛ پای مسابقه بزرگ هوش مصنوعی در میان است، مسابقه‌ای که دارد قطعات حیاتی را از بازار مصرفی به سمت دیتاسنترها می‌کشد.

در ماه ژوئن، اپل افزایش قیمت مک‌بوک‌ها و آیپدهایش را اعلام کرد. ایکس‌باکس هم قرار است از ماه اوت گران‌تر شود. این‌ها روی موج قبلی گرانی‌ها سوار شده‌اند؛ موجی که پیش‌تر محصولاتی مثل پلی‌استیشن ۵ پرو سونی و حتی نفت و هزینه حمل‌ونقل را هم تحت فشار گذاشته بود. به زبان ساده، وقتی هزینه ساخت، انرژی و ارسال کالا بالا می‌رود، شرکت‌ها معمولاً تا جایی تحمل می‌کنند؛ اما وقتی می‌بینند مشکل قرار نیست زود تمام شود، قبض را آرام‌آرام به دست خریدار می‌دهند.

قلب ماجرا کمبود حافظه است. تولیدکنندگان قطعات نرم‌افزاری و سخت‌افزاری، ظرفیت ارزشمندشان را بیشتر به ساخت تراشه‌هایی اختصاص می‌دهند که دیتاسنترهای هوش مصنوعی به آن‌ها نیاز دارند. مثل این است که در یک شهر، همه کامیون‌های حمل غذا ناگهان مأمور رساندن غذا به چند رستوران غول‌پیکر شوند؛ سوپرمارکت‌های کوچک‌تر هم هنوز مشتری دارند، اما سهمشان از ناوگان کمتر می‌شود. نتیجه روشن است: تقاضا زیاد، عرضه کم، قیمت بالاتر.

شان دوبراواک (Shawn DuBravac)، اقتصاددان ارشد انجمن جهانی الکترونیک، می‌گوید در گذشته شاید می‌شد چنین موج‌هایی را نادیده گرفت و منتظر پایین آمدن قیمت‌ها ماند، اما این بار انتظار کشیدن استراتژی خوبی نیست. از نگاه او، اگر کالایی هنوز افزایش قیمت را تجربه نکرده، ممکن است به‌زودی گران شود؛ و اگر همین حالا هم گران شده، شاید همین قیمت تازه تا مدتی بهترین نقطه شروع باشد. این حرف برای خانواده‌هایی که در آستانه خریدهای مدرسه، دانشگاه یا تعطیلات هستند، اصلاً خبر خوشی نیست.

اما یک راه فرار دارد جدی‌تر می‌شود: بازار ریفربیشد و دست‌دوم. تیبو هوگ دو لاروز (Thibaud Hug de Larauze)، مدیرعامل بازار دست‌دوم بک مارکت (Back Market)، می‌گوید نگرانی از گرانی، بعضی مردم را وادار می‌کند سریع‌تر از ترس تورم دستگاهشان را عوض کنند. از آن طرف، همین فشار باعث شده بازار کالاهای بازسازی‌شده و دست‌دوم رونق بگیرد؛ بازاری که هم می‌تواند اقتصادی‌تر باشد و هم از نظر محیط‌زیستی بهتر از خرید کالای نو عمل کند.

شان کلی‌لند (Sean Cleland) از شرکت بازفروش B-Stock می‌گوید گوشی‌های هوشمند کارکرده حالا نسبت به دسامبر سال ۲۰۲۵ حدود ۱۰ درصد تا ۲۰ درصد گران‌تر فروخته می‌شوند. در یک سال معمولی، داستان باید برعکس می‌بود و گوشی دست‌دوم با گذر زمان افت قیمت پیدا می‌کرد. اما تقاضا برای گزینه‌های ریفربیشد آن‌قدر بالا رفته که حتی بازار دوم هم ارزانِ سابق نیست. کلی‌لند می‌گوید زنجیره تأمین بالاخره اصلاح می‌شود، اما قیمت بازار ثانویه احتمالاً دیگر کاملاً به سطح قبلی برنمی‌گردد. معنایش برای مصرف‌کننده ساده است: اگر گوشی، لپ‌تاپ، تبلت، ساعت یا هدفون قدیمی دارید، ارزش فروش یا معاوضه‌اش از همیشه بیشتر شده است.