آیا هوش مصنوعی واقعاً ما را خواهد کشت؟

عجیب‌ترین تناقض دنیای تکنولوژی این است که سازندگان آن بیش از هر کس دیگری از دست‌پخت خود وحشت دارند. جیکوب کاکسون (Jacob Coxon)، محقق ارشد شرکت آنتروپیک (Anthropic)، به تازگی از سمت خود استعفا داد و ادعا کرد که هوش مصنوعی تا پایان این دهه بشریت را نابود خواهد کرد. این ادعا زمانی ترسناک‌تر می‌شود که بدانیم مدل‌های فعلی در حال یادگیریِ خودکار برای ارتقای خودشان هستند و شرکتی مانند اوپن‌ای‌آی (OpenAI) اخیراً توانسته یکی از پیچیده‌ترین مسائل ریاضی جهان را در عرض چند روز حل کند. اما آیا واقعاً ماتریکس در حال رخ دادن است؟ کارشناسان معتقدند این ماشین‌ها بیشتر شبیه به ابزارهایی هستند که چون «عقل سلیم» انسانی ندارند، در مواجهه با مشکلات رفتارهای احمقانه و پیش‌بینی‌نشدنی نشان می‌دهند، نه اینکه قصد تسخیر جهان را داشته باشند.

در حالی که نرم‌افزارها در حال بلعیدن دنیا هستند، سخت‌افزارها هم مسیر عجیبی را طی می‌کنند. جان ترنوس (John Ternus)، مدیرعامل جدید اپل (Apple)، به تازگی از اولین گوشی تاشوی این شرکت با نام آیفون دوئو (iPhone Duo) رونمایی کرد. با برچسب قیمتی ۲ هزار دلار، این محصول بیشتر شبیه به یک کالای لوکس است تا یک نیاز روزمره. اپل با این کار در تلاش است تا مدل فروش اقساطی مشابه با «لیزینگ خودرو» را برای گوشی‌های هوشمند عادی‌سازی کند؛ بازاری که پیش از این در دست رقبایی چون سامسونگ بود و حالا اپل می‌خواهد با ورودش، توسعه‌دهندگان را مجبور کند برای این صفحات نمایشِ دوگانه برنامه‌نویسی کنند.

اما بمب خبری واقعی اپل، گوشی تاشوی گران‌قیمتش نبود؛ بلکه نسل جدید ساعت‌های هوشمند این شرکت (سری ۱۲ و اولترا ۴) بود که یک کابوس تمام‌عیار برای حریم خصوصی محسوب می‌شود. این ساعت‌ها به قابلیت هوش صوتی مجهز شده‌اند که می‌تواند ۱۵ ثانیه آخر مکالمات محیط اطراف را به طور مداوم ضبط و به متن تبدیل کند. اگرچه روشن کردن این ویژگی برای کاربر اختیاری است، اما اپل فراموش کرده از اطرافیانِ آن کاربر اجازه بگیرد! مثل این است که به یک مهمانی بروید و ندانید دوستتان در حال ضبط تمام حرف‌های شماست. تکنولوژی در حال تبدیل کردن شنودِ بی‌وقفه به تنظیمات پیش‌فرضِ زندگی ماست.

این اعتمادِ کورکورانه به خروجیِ دستگاه‌ها و ماشین‌ها، وقتی پای داده‌های دولتی به میان می‌آید، خطرناک‌تر هم می‌شود. به تازگی مشخص شده است که اداره سرشماری آمریکا با ترکیب اشتباهِ پایگاه‌های داده مختلف، گزارشی پر از ایراد منتشر کرده بود که توسط دونالد ترامپ (Donald Trump) برای زیر سؤال بردن انتخابات ۲۰۲۰ استفاده شد. این گزارش ادعا می‌کرد که ۲۴ هزار رأی غیرقانونی توسط شهروندان خارجی ثبت شده است، در حالی که این عدد از بین ۱۲۸ میلیون رکورد، صرفاً حاصل خطای تطبیق داده‌ها بود. نویسندگان این گزارش، برخلاف روال معمول، از افراد وابسته به جریانات سیاسی بودند که نشان می‌دهد چگونه می‌توان علم آمار را به یک سلاح حزبی تبدیل کرد.

نقطه اتصال تمام این اتفاقات چیست؟ چه محققانی که داستان‌های آخرالزمانی هوش مصنوعی را می‌فروشند، چه اپل که دستگاه‌های شنودِ لوکس به دستمان می‌بندد، و چه سیاستمدارانی که داده‌های جمعیتی را دستکاری می‌کنند؛ همه آن‌ها روی یک مسئله اشتراک دارند: «کنترل». غول‌های تکنولوژی با القای ترس از هوش مصنوعی، به ما می‌گویند که فقط خودشان صلاحیتِ کنترل این فناوری را دارند و از طرفی با گجت‌های جدید، روزنه‌های حریم خصوصی را می‌بندند. در نهایت، مشکل اصلی الگوریتم‌ها یا ربات‌های قاتل نیستند؛ بلکه رانندگانی هستند که کنترل این قطار سریع‌السیر را در دست دارند و برای رسیدن به اهداف تجاری و سیاسی خود، حاضرند از روی همه ما رد شوند.