علم می‌گوید تماشای فوتبال برای بدن بی‌هزینه نیست

فوتبال گاهی فقط با چشم دیده نمی‌شود؛ بدن هم آن را تماشا می‌کند. وقتی تیم محبوبتان به فینال می‌رسد، مغز شاید بگوید «فقط یک بازی است»، اما قلب، سیستم عصبی و هورمون‌های استرس ظاهراً این حرف را چندان جدی نمی‌گیرند. پژوهشی تازه نشان می‌دهد تماشای یک فینال حساس می‌تواند بدن هواداران را وارد حالتی کند که بیشتر شبیه آماده‌باش است تا سرگرمی آخر هفته.

محققان دانشگاه بیلفلد (Bielefeld University) در آلمان، ۲۲۹ هوادار باشگاه آرمینیا بیلفلد (Arminia Bielefeld) را به مدت ۳ ماه زیر نظر گرفتند. شرکت‌کنندگان ساعت هوشمند پوشیده بودند و این ساعت‌ها ضربان قلب و یک شاخص تخمینی استرس را بر اساس تغییرپذیری ضربان قلب ثبت می‌کردند. نتیجه ساده اما قابل‌توجه بود: در روز فینال جام آلمان ۲۰۲۵، استرس فیزیولوژیک هواداران حدود ۴۱ درصد بیشتر از یک روز معمولی شد. میانگین ضربان قلب هم از ۷۰.۹ ضربه در دقیقه به ۷۸.۷ ضربه در دقیقه رسید.

نکته جالب این بود که بدن هواداران منتظر شروع مسابقه نماند. استرس از صبح بالا رفت و درست پیش از آغاز بازی به اوج نزدیک شد؛ مثل کسی که هنوز وارد اتاق امتحان نشده، اما بدنش از قبل امتحان را شروع کرده است. حتی بعد از سوت پایان هم نشانه‌های استرس بالا باقی ماند. یعنی برای بدن، فینال با سوت داور تمام نمی‌شود؛ هیجان، ترس، امید و وابستگی به تیم کمی دیرتر از ورزشگاه بیرون می‌روند.

جایی که بازی را می‌بینید هم مهم است. هوادارانی که در ورزشگاه بودند، میانگین ضربان قلب ۹۴.۲ ضربه در دقیقه داشتند؛ درحالی‌که این عدد برای تماشاگران تلویزیونی ۷۹.۴ بود. بعد از گل اول تیم محبوبشان، ضربان قلب هواداران حاضر در ورزشگاه تا میانگین ۱۰۸ ضربه در دقیقه بالا رفت. این یعنی ورزشگاه فقط محل تماشا نیست؛ یک تقویت‌کننده احساسی بزرگ است، جایی که صدای جمعیت، نزدیک بودن به زمین و موج هیجان گروهی، بدن را شدیدتر درگیر می‌کند.

الکل هم این آتش را تندتر کرد. کسانی که هنگام بازی الکل نوشیده بودند، در طول مسابقه حدود ۵ درصد ضربان قلب بالاتری داشتند و بعد از گل اول، این تفاوت به نزدیک ۱۲ درصد رسید. پژوهشگران درباره خطر پزشکی مستقیم نتیجه‌گیری نکردند، اما یادآوری کردند که الکل در وضعیت هیجانی می‌تواند فشار بیشتری به سیستم قلبی‌عروقی وارد کند. در دقایق ابتدایی مسابقه، وقتی هنوز نتیجه نامعلوم بود، ضربان قلب به بالاترین سطح رسید؛ اما حتی وقتی بازی تقریباً تعیین‌تکلیف شده بود، دو گل در دقایق پایانی دوباره ضربان‌ها را بالا برد. بدن ظاهراً فقط با احتمال منطقی برد و باخت کار نمی‌کند؛ امید، غرور و تعلق به تیم هم فرمان می‌دهند.

این یافته‌ها با مطالعات قبلی هم‌خوان است. بعد از جام جهانی ۲۰۰۶ آلمان، مطالعه‌ای در مجله پزشکی نیوانگلند نشان داد هنگام بازی‌های تیم ملی آلمان، خطر رویداد قلبی حاد در افراد دارای مشکلات قلبی تقریباً ۳ برابر می‌شود. پژوهش‌های دیگر هم نشان داده‌اند مسابقات حساس می‌توانند هورمون‌های استرس مثل کورتیزول (cortisol) را بالا ببرند و هرچه هوادار هویت خود را بیشتر با تیم گره بزند، واکنش زیستی شدیدتری نشان می‌دهد. خلاصه اینکه برای بعضی‌ها فوتبال فقط یک علاقه نیست؛ بدن آن را مثل بخشی از خود تجربه می‌کند.