ال نینوی بی‌سابقه‌ی امسال می‌تواند آب‌وهوا و اقتصاد جهان را تکان دهد

گاهی برای تغییر آب‌وهوای نصف جهان، لازم نیست اتفاقی در آسمان رخ دهد؛ کافی است بخشی از اقیانوس آرام کمی بیش از حد گرم شود. ال نینو (El Niño) همین پدیده است: بالا رفتن پایدار دمای سطح آب در بخش شرقی-مرکزی اقیانوس آرام استوایی که می‌تواند الگوی بادها، بارش، دما و حتی فعالیت توفان‌ها را در فاصله هزاران کیلومتری تغییر دهد. NOAA برای تشخیص رسمی ال نینو، منطقه‌ای به نام Niño 3.4 را زیر نظر می‌گیرد. یکی از معیارهای اصلی این است که میانگین سه‌ماهه دمای سطح آب در دوره‌های مشخص دست‌کم ۰.۵ درجه سانتی‌گراد بالاتر از نرمال باشد. همزمان، بادهای تجاری که معمولاً از شرق به غرب می‌وزند ضعیف می‌شوند و آب گرم بیشتری در سمت شرقی اقیانوس جمع می‌شود. در ال نینوهای قدرتمند ۱۹۹۷ و ۲۰۱۵، این جابه‌جایی باعث شد سطح دریا در آن بخش بیش از ۱۸ سانتی‌متر بالاتر از میانگین برود.

این تغییر شاید روی نقشه کوچک به نظر برسد، اما اقیانوس آرام چیزی شبیه یک رادیاتور غول‌آسای سیاره است؛ وقتی محل ذخیره و آزادشدن گرما عوض می‌شود، جریان هوا و بارندگی هم مسیر دیگری پیدا می‌کنند. نتیجه می‌تواند برای جنوب‌غرب آمریکا زمستان پربارش‌تری باشد، در حالی که شمال‌غرب اقیانوس آرام بارش کمتری می‌بیند. فصل توفان‌های اقیانوس اطلس معمولاً آرام‌تر می‌شود، اما اندونزی و بخش‌هایی از جنوب آفریقا با خطر بیشتر خشکسالی روبه‌رو می‌شوند. در ژاپن، استرالیا و برزیل هم احتمال زمستان گرم‌تر افزایش پیدا می‌کند. نکته مهم این است که ال نینو فرمان قطعی آب‌وهوا نیست؛ بیشتر شبیه کسی است که کفه ترازو را به یک سمت سنگین‌تر می‌کند و احتمال بعضی سناریوها را بالا می‌برد.

اصطلاح ابر ال نینو یا Super El Niño عنوان رسمی سازمان‌های هواشناسی نیست، اما معمولاً برای رخدادهایی استفاده می‌شود که دمای منطقه کلیدی دست‌کم ۲ درجه سانتی‌گراد بالاتر از میانگین برود. نمونه‌های مشهور آن در دوره‌های ۱۹۸۲–۸۳، ۱۹۹۷–۹۸، ۲۰۱۵–۱۶ و ۲۰۲۳–۲۴ رخ داده‌اند. همین تاریخ نشان می‌دهد که حتی اثرات به‌ظاهر خوب ال نینو هم می‌توانند دردسرساز شوند. در ۱۹۸۲–۸۳، حوضه رود کلرادو با برف سنگین رکوردشکن روبه‌رو شد. بعد، گرمای بهاری و باران باعث شد جریان رودخانه از ۱.۵ برابر میانگین عبور کند؛ مخازن پشت سر هم پر شدند و در نهایت دریاچه مید به نزدیکی ظرفیت کامل رسید و آب برای نخستین بار در حدود ۴۰ سال از سرریز سد هوور عبور کرد. چیزی که در ابتدا خبر خوبی برای منابع آب به نظر می‌رسید، به خسارت گسترده سیل تبدیل شد.

روی دیگر ماجرا خشکسالی است. اندونزی در ال نینوی ۱۹۹۷–۹۸ بدترین خشکسالی حدود نیم‌قرن خود را تجربه کرد و ال نینوی ۲۰۲۳–۲۴ نیز به بحرانی در جنوب آفریقا کمک کرد که از شدیدترین خشکسالی‌های بیش از یک قرن گذشته بود. شرایط به جایی رسید که حدود ۶۱ میلیون نفر به کمک‌های بشردوستانه نیاز پیدا کردند. این یعنی ال نینو فقط موضوعی برای علاقه‌مندان هواشناسی نیست؛ وقتی باران در منطقه تولیدکننده غذا کم می‌شود، ماجرا می‌تواند به کاهش محصول، فشار بر قیمت مواد غذایی، اختلال در زنجیره تأمین و فشار اقتصادی بر خانوارهایی برسد که هزاران کیلومتر دورتر زندگی می‌کنند.

آنچه ال نینوی امسال را متفاوت می‌کند سرعت و شدت احتمالی آن است. NOAA احتمال بیش از ۹۰٪ می‌دهد که این رخداد در پاییز و زمستان به سطح بسیار قوی برسد. مدل‌سازی برکلی ارث (Berkeley Earth) حتی نشان می‌دهد میانه دمای منطقه Niño 3.4 ممکن است به ۳.۶ درجه سانتی‌گراد بالاتر از نرمال برسد؛ آن هم پس از کنار گذاشتن اثر گرمایش بلندمدت جهانی. این مقدار حدود ۰.۸ درجه از رکورد ال نینوی ۲۰۱۵–۱۶ بیشتر است. برای درک غیرعادی بودن این فاصله کافی است بدانیم تفاوت میان قوی‌ترین و پنجمین ال نینوی حدود ۱۵۰ سال گذشته فقط حدود ۰.۵ درجه سانتی‌گراد بوده است. جالب‌تر اینکه این رخداد از شرایطی نزدیک‌تر به لا نینا، یعنی آب‌های سردتر از حد معمول، شروع شد اما اکنون حتی سریع‌تر از ابر ال نینوی ۱۹۹۷–۹۸ در حال تقویت گزارش شده است.

و در نهایت، قبض واقعی ممکن است روی میز اقتصاد گذاشته شود. یک تحلیل برآورد کرده ال نینوی ۱۹۹۷–۹۸ طی پنج سال بعد با حدود ۵.۷ تریلیون دلار زیان اقتصادی انباشته همراه بوده است. علت هم روشن است: وقتی آب‌وهوا همزمان بر کشاورزی، شیلات، منابع آب، انرژی، حمل‌ونقل و گردشگری فشار می‌آورد، اثرها روی هم جمع می‌شوند. مقابل ال نینو، لا نینا (La Niña) قرار دارد که با سردترشدن آب اقیانوس آرام شناخته می‌شود و معمولاً بسیاری از الگوها را معکوس می‌کند؛ بارش بیشتر در اندونزی، فصل فعال‌تر توفان‌های اطلس و خشکی بیشتر در جنوب‌غرب آمریکا از جمله آنهاست. اما اگر پیش‌بینی‌ها درست باشند، دست‌کم تا بهار این ال نینو است که پشت فرمان خواهد بود.