عینک‌های هوشمند از صحنه کنسرت وارد جدل فرهنگی شدند

گاهی یک جمله روی صحنه کنسرت، بهتر از صدها گزارش فنی نشان می‌دهد مردم واقعاً چه حسی به یک فناوری دارند. لورد (Lorde)، خواننده نیوزیلندی، هفته گذشته در فستیوال Mad Cool مادرید، سراغ یکی از داغ‌ترین گجت‌های این روزها رفت: عینک‌های هوش مصنوعی. حرفش هم خیلی پیچیده نبود؛ گفت در دنیای امروز تشخیص اینکه چه چیزی واقعی است سخت‌تر و سخت‌تر می‌شود، و بعد عینک‌های هوشمند را هدف گرفت.

نگرانی لورد از همان نقطه‌ای می‌آید که خیلی‌ها در زندگی روزمره حسش کرده‌اند: وقتی کسی روبه‌رویتان عینک زده، از کجا بدانید فقط دارد به شما نگاه می‌کند یا همزمان دوربین و هوش مصنوعی روی صورتش فعال است؟ عینک آفتابی معمولی قبلاً یک وسیله ساده بود؛ حالا در نسخه هوشمندش می‌تواند شبیه یک موبایل بی‌صدا روی صورت آدم‌ها باشد. همین تغییر کوچک، رابطه اجتماعی را عوض می‌کند: دیگر فقط دیده نمی‌شوید، شاید ثبت و تحلیل هم بشوید.

این حرف‌ها در خلأ گفته نشد. ری‌بن (Ray-Ban)، یکی از اسپانسرهای فستیوال، با متا در ساخت عینک‌های هوشمند Ray-Ban Meta همکاری می‌کند. از طرف دیگر، لورد درست قبل از جنی (Jennie) اجرا داشت؛ خواننده‌ای که سفیر خط عینک‌های هوشمند Ray-Ban Meta است. یعنی صحنه‌ای که باید فقط موسیقی و اجرا باشد، ناگهان به ویترین جنگ فرهنگی میان استایل، سلبریتی، تبلیغات و حریم خصوصی تبدیل شد.

منتقدان امنیتی مدت‌هاست می‌گویند این عینک‌ها می‌توانند کابوس حریم خصوصی باشند. چون وقتی دوربین روی صورت آدم‌ها قرار می‌گیرد، مرز میان حضور در جمع و ضبط شدن بی‌اجازه کمرنگ می‌شود. TechCrunch اشاره می‌کند که عینک‌های هوشمند مجهز به دوربین و قابلیت‌های هوش مصنوعی حتی در مواردی به‌عنوان ابزار آزار و اخاذی استفاده شده‌اند. متا می‌گوید حریم خصوصی را جدی می‌گیرد و برای مثال چراغ ضبط قابل‌مشاهده در محصول قرار داده، اما همزمان با تحقیقات و شکایت‌هایی درباره نقض حریم خصوصی روبه‌روست.

با همه این نگرانی‌ها، بازار فعلاً حرف دیگری می‌زند. EssilorLuxottica، سازنده ری‌بن، گفته در سال ۲۰۲۵ بیش از ۷ میلیون عینک هوش مصنوعی متا فروخته است؛ عددی که بیش از سه برابر فروش حدود ۲ میلیون دستگاهی در سال‌های ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ است. این یعنی بسیاری از کاربران، دست‌کم فعلاً، جذابیت راحتی و تازگی محصول را از نگرانی‌های حریم خصوصی پررنگ‌تر دیده‌اند.

اما جمله لورد یک نکته ظریف دارد: شاید چیزی که سرعت این بازار را کم کند، فقط قانون‌گذاری یا هشدار کارشناسان امنیتی نباشد؛ شاید «حس بد اجتماعی» باشد. وقتی یک محصول از نظر فرهنگی نچسب به نظر برسد، وقتی آدم‌ها احساس کنند طرف مقابل با آن کمتر قابل‌اعتماد یا کمتر طبیعی است، مسیر پذیرش عمومی سخت‌تر می‌شود. لورد خلاصه‌اش کرد: عینک‌ها جذاب نیستند؛ اما «اینجا و اکنون» جذاب است.