جنگ تراشه‌ها اروپا را میان آمریکا و چین قرار داده است

برای ساخت پیشرفته‌ترین تراشه‌های هوش مصنوعی، فقط طراحی خوب کافی نیست؛ به ماشین‌هایی نیاز دارید که نقش قلم بسیار دقیقی را برای نوشتن مدارها روی سیلیکون بازی می‌کنند. ای‌اس‌ام‌ال (ASML) هلند تنها شرکتی در جهان است که پیچیده‌ترین نوع این ماشین‌ها را می‌سازد. حالا همین انحصار فناورانه، اروپا را در مرکز جدال تازه آمریکا و چین قرار داده است؛ جدالی که هلند دیگر حاضر نیست فقط از کنار آن عبور کند.

شورد شوردسما (Sjoerd Sjoerdsma)، وزیر تجارت هلند، این هفته برای دیدار با هاوارد لوتنیک (Howard Lutnick)، وزیر بازرگانی آمریکا، و اعضای کنگره به واشنگتن رفت. هدف او مخالفت با طرح مچ (MATCH Act) بود؛ طرحی که می‌خواهد دسترسی تولیدکنندگان چینی تراشه به تجهیزات نیمه‌رسانای غربی را محدودتر کند. اعتراض هلند فقط دیپلماتیک نیست: چین ۱۹ درصد از فروش خالص سامانه‌های ای‌اس‌ام‌ال را تشکیل می‌دهد و بسته‌شدن این بازار می‌تواند مستقیماً به مهم‌ترین شرکت فناوری اروپا ضربه بزند.

ای‌اس‌ام‌ال پیش‌تر اجازه فروش پیشرفته‌ترین ابزارهای لیتوگرافی فرابنفش شدید (Extreme Ultraviolet Lithography) یا ای‌یووی به چین را نداشت. این دستگاه‌ها برای ساخت تراشه‌های پیشرفته هوش مصنوعی ضروری‌اند و مانند دوربینی با وضوح خارق‌العاده، نقشه مدارها را با دقت بسیار بالا روی تراشه منتقل می‌کنند. چین همچنان می‌توانست دستگاه‌های قدیمی‌تر لیتوگرافی فرابنفش عمیق را تهیه کند؛ تجهیزاتی که نخستین نمونه‌هایشان حدود ۱۰ سال پیش ارسال شدند. اما طرح مچ می‌خواهد همین مسیر محدود باقی‌مانده را هم ببندد.

دلیل نگرانی اروپا روشن است: محدودیت تازه، مرز میان جلوگیری از دستیابی چین به فناوری‌های خیلی پیشرفته و قطع دسترسی آن به تجهیزات نسل‌های قدیمی‌تر را از بین می‌برد. از دید واشنگتن، هر ابزاری که توان تراشه‌سازی چین را بالا ببَرد یک ریسک راهبردی است. از دید هلند، آمریکا دارد از شرکت اروپایی می‌خواهد هزینه سیاستی را بدهد که خود اروپا در طراحی آن نقش تعیین‌کننده نداشته است. وقتی یک شرکت تنها سازنده فناوری حیاتی جهان باشد، فروش هر دستگاه دیگر فقط یک معامله تجاری نیست؛ بخشی از معادله سیاست خارجی می‌شود.

طرح مچ در آوریل ۲۰۲۶ ارائه شد، اما هنوز رأی‌گیری کامل مجلس نمایندگان یا سنا را پشت سر نگذاشته است. احتمال دارد برای تصویب به بسته قانونی بزرگ‌تری ضمیمه شود. با این حال، سفر وزیر هلندی نشان می‌دهد حتی پیش از تبدیل‌شدن آن به قانون، اثر سیاسی‌اش آغاز شده است: اروپا می‌خواهد در جنگ تراشه‌ها فقط تأمین‌کننده ابزار نباشد و درباره اینکه ابزارهایش کجا و برای چه کسی استفاده شوند، سهم واقعی در تصمیم‌گیری داشته باشد.