تب هوش مصنوعی هزینه وسایل دیجیتال روزمره را بالا برده است

اگر چند سال پیش خرید یک گوشی یا لپ‌تاپ جدید را عقب می‌انداختید، احتمالاً امید داشتید نسل بعدی ارزان‌تر، بهتر یا حداقل با همان قیمت عرضه شود. اما بازار فناوری در حال ورود به دوره‌ای متفاوت است. اپل قیمت برخی مک‌بوک‌ها و آیپدها را افزایش داده، کنسول‌های ایکس‌باکس گران‌تر شده‌اند و پیش از آن پلی‌استیشن ۵ پرو نیز افزایش قیمت را تجربه کرده بود. پشت این موج فقط یک عامل نیست، اما یکی از متهمان اصلی چیزی است که شاید روی میز کار شما دیده نشود: کمبود تراشه حافظه که تحت فشار تقاضای شدید هوش مصنوعی قرار گرفته است.

برای اجرای مدل‌های هوش مصنوعی بزرگ، دیتاسنترها به حجم عظیمی از تراشه‌های حافظه نیاز دارند. تولیدکنندگان تراشه نیز در حال اولویت‌دادن به مشتریانی هستند که برای زیرساخت AI سفارش‌های بزرگ‌تر می‌دهند. وقتی تقاضا برای یک قطعه بالا می‌رود اما ظرفیت تولید محدود می‌ماند، نتیجه تقریباً همیشه یکسان است: قیمت بالا می‌رود و شرکت‌ها بخشی از این هزینه را به خریدار منتقل می‌کنند. شان دوبراواک (Shawn DuBravac)، اقتصاددان ارشد انجمن جهانی الکترونیک، می‌گوید این بار برخلاف نوسان‌های کوتاه‌مدت گذشته، انتظار برای برگشت سریع قیمت‌ها احتمالاً راه‌حل مطمئنی نیست.

تفاوت این بحران با افزایش قیمت‌های معمولی در این است که مشکل فقط یک اختلال کوتاه در زنجیره تأمین نیست. اگر تقاضای AI همچنان بالا بماند، شرکت‌های فناوری انگیزه‌ای ندارند ظرفیت تولید حافظه‌ای را که برای دیتاسنترها استفاده می‌شود به سرعت به محصولات مصرفی منتقل کنند. نتیجه برای خریدار عادی این است که شاید خرید یک لپ‌تاپ، گوشی یا کنسول جدید دیگر مثل گذشته فقط تصمیمی درباره مدل بهتر نباشد؛ بلکه تبدیل به تصمیمی درباره زمان مناسب خرید شود. دوبرواک توصیه می‌کند اگر محصولی هنوز افزایش قیمت نداده، ممکن است این فرصت زیاد دوام نیاورد.

در چنین شرایطی، بازار دست دوم و محصولات بازسازی‌شده دوباره جذاب‌تر شده‌اند. به گفته شان کلیند (Sean Cleland)، معاون فناوری موبایل در شرکت بی‌استاک (B-Stock)، گوشی‌های هوشمند دست دوم اکنون بین ۱۰ تا ۲۰ درصد بیشتر از دسامبر ۲۰۲۵ فروخته می‌شوند. در یک سال عادی انتظار می‌رود گوشی کارکرده به مرور ارزان‌تر شود، اما افزایش تقاضا برای دستگاه‌های بازسازی‌شده این روند را تغییر داده است. مردم نه فقط برای صرفه‌جویی، بلکه به دلیل طولانی‌ترشدن عمر دستگاه‌ها و فشار اقتصادی بیشتر، دوباره به بازار دست دوم نگاه می‌کنند.

این تغییر یک اثر جانبی مثبت هم دارد. بازار بازفروش کمک می‌کند دستگاه‌هایی که هنوز قابل استفاده‌اند دوباره وارد چرخه مصرف شوند و کمتر راهی زباله شوند. شرکت‌های سازنده هم برنامه‌های خرید مجدد و تعویض را جدی‌تر گرفته‌اند؛ از گوشی و کامپیوتر گرفته تا ساعت هوشمند و هدفون. وقتی قیمت دستگاه نو بالا می‌رود، ارزش فروش دستگاه قدیمی هم افزایش پیدا می‌کند و مصرف‌کننده می‌تواند بخشی از هزینه خرید بعدی را جبران کند.

در نهایت، این داستان فقط درباره گرانی چند وسیله الکترونیکی نیست. انقلاب هوش مصنوعی که قرار بود تجربه دیجیتال را ارزان‌تر و قدرتمندتر کند، حالا در لایه سخت‌افزار فشار تازه‌ای ایجاد کرده است. رقابت بر سر تراشه میان غول‌های AI و مصرف‌کنندگان عادی نشان می‌دهد فناوری همیشه در فضای مجازی اتفاق نمی‌افتد؛ پشت هر مدل هوش مصنوعی، کارخانه، مواد اولیه و زنجیره تأمینی وجود دارد که اثرش ممکن است مستقیماً روی قیمت خرید بعدی شما دیده شود.