خودکارسازی هوش مصنوعی، مسیر ورود نسل جدید به بازار کار را تهدید می‌کند

نگرانی درباره اینکه هوش مصنوعی روزی همه شغل‌ها را می‌بلعد، سال‌هاست تکرار می‌شود؛ اما پژوهش تازه دانشگاه استنفورد (Stanford University) تصویر ظریف‌تر و نگران‌کننده‌تری ارائه می‌کند. بازار کار شاید هنوز به‌طور کلی فرو نپاشیده باشد و کارکنان باتجربه هم فعلاً کمتر آسیب دیده باشند، اما پله اول ورود به برخی حرفه‌ها برای جوانان در حال کوچک‌شدن است. نسخه به‌روزشده پژوهش «قناری‌ها در معدن زغال‌سنگ» می‌گوید این روند نه‌فقط باقی مانده، بلکه گسترده‌تر شده است.

پژوهشگران با استفاده از زیرمجموعه بزرگی از داده‌های حقوق و دستمزد ناشناس شرکت ای‌دی‌پی (ADP)، وضعیت اشتغال را بررسی کردند. آن‌ها برای سنجش میزان مواجهه شغل‌ها با هوش مصنوعی، هم از شاخص‌های پیشین بازار کار و هم از شاخص اقتصادی آنتروپیک (Anthropic Economic Index) استفاده کردند؛ شاخصی که نحوه استفاده مشاغل از مدل کلود (Claude) را بررسی می‌کند. در کل اقتصاد، تفاوت چشمگیری میان اشتغال در مشاغل بیشتر و کمتر در معرض هوش مصنوعی دیده نشد، اما با جداکردن گروه سنی ۲۲ تا ۲۵ سال، شکاف آشکار شد.

اشتغال جوانان در مشاغلی که بیشتر در معرض هوش مصنوعی‌اند، اکنون ۱۹ درصد پایین‌تر از همسالانشان در مشاغل مقاوم‌تر گزارش شده است؛ شکافی که در نسخه سال قبل پژوهش ۱۳ درصد بود. از سال ۲۰۲۲، اشتغال جوانان در ۴۰ درصد مشاغل با بیشترین اثرپذیری از هوش مصنوعی حدود ۱۱ درصد کاهش یافته، در حالی که در ۶۰ درصد مشاغل با اثرپذیری کمتر، ۱۰ درصد رشد کرده است. پژوهشگران می‌گویند این تفاوت عمدتاً نه از اخراج‌های بیشتر، بلکه از کاهش استخدام کارکنان تازه‌کار می‌آید. به زبان ساده، شرکت‌ها شاید افراد فعلی را حفظ کنند، اما کمتر برای جذب نیروی تازه در می‌زنند.

همه استفاده‌های هوش مصنوعی یک اثر ندارند. آنتروپیک میان استفاده «خودکارساز» و استفاده «تقویت‌کننده» تفاوت می‌گذارد. در حالت نخست، سیستم جای بخشی از کاری را می‌گیرد که پیش‌تر انسان انجام می‌داد؛ در حالت دوم، کارمند همچنان در مرکز کار است و ابزار به او کمک می‌کند مؤثرتر باشد. مشاغلی مانند حسابداری، حسابرسی، پذیرش و پاسخ‌گویی اطلاعاتی بیشتر در معرض استفاده خودکارساز دیده شده‌اند و در داده‌ها نیز افت بیشتری برای جوانان دارند. در مقابل، مشاغلی مانند مدیر ارشد و پرستار ثبت‌شده بیشتر از هوش مصنوعی برای تقویت توان انسانی استفاده می‌کنند.

پژوهشگران یک توضیح دیگر هم مطرح می‌کنند: هوش مصنوعی در انجام دانش رسمی، استاندارد و مستندشده توانمندتر است؛ همان دانشی که از کتاب، آموزش و دستورالعمل یاد گرفته می‌شود. اما دانش ضمنی، یعنی چیزهایی که با تجربه، راهنمایی و مواجهه مکرر با موقعیت واقعی ساخته می‌شوند، هنوز بیشتر به انسان باتجربه وابسته‌اند. داده‌های پایگاه او‌نت (O*NET) نیز با این تصویر هم‌خوان است: مشاغلی با تکیه بیشتر بر دانش رسمی، رشد استخدامی ضعیف‌تری در سطح ورودی دارند؛ در حالی که کارهای متکی بر دانش ضمنی، برای کارکنان میان‌دوره و ارشد وضعیت بهتری نشان می‌دهند. اریک برینیولفسون (Erik Brynjolfsson)، پژوهشگر اصلی، هشدار می‌دهد بازار کار ممکن است در مجموع پایدار به نظر برسد، اما بی‌سروصدا مسیر ورود نسل جدید را ببندد.