هوش مصنوعی این بار سراغ آدم‌های بی‌دسترسی رفته است

گاهی چیزی که یک بیمار را از درمان جدا می‌کند، کمبود پزشک یا دارو نیست؛ ممکن است فقط نداند با چه شماره‌ای تماس بگیرد، برای چه خدمتی واجد شرایط است یا فرم بعدی را از کجا پیدا کند. کومانه لیدل (Kwamane Liddell) این مسئله را از پشت میز یک شرکت فناوری کشف نکرد. عموی او زمانی که در منطقه‌ای با دسترسی ضعیف به غذای سالم زندگی می‌کرد دچار سکته شد و خود لیدل هم مسیر عجیبی را در نظام سلامت طی کرد: از نظافتچی بیمارستان به پرستار تروما، سپس وکیل و در نهایت مدیر اجرایی. چیزی که در تمام این نقش‌ها تکرار می‌شد، بیمارانی بودند که منابع کمک در اطرافشان وجود داشت اما مسیر رسیدن به آن منابع شبیه هزارتویی بدون تابلو بود. طبق آماری که مقاله از انجمن ملی مراکز سلامت اجتماعی نقل می‌کند، بیش از ۱۰۰ میلیون آمریکایی با موانع دسترسی به مراقبت‌های اولیه روبه‌رو هستند.

نتیجه این تجربه ترایولینک (ThriveLink) شد؛ شرکتی که عمداً تلاش نکرد یک اپلیکیشن سلامت دیگر به صفحه گوشی مردم اضافه کند. سیستم آن از هوش مصنوعی تلفنی (Telephonic AI) استفاده می‌کند تا افراد بتوانند از طریق تماس تلفنی برای خدمات درمانی و اجتماعی اقدام کنند. این سرویس از ۷۵ زبان پشتیبانی می‌کند و برای استفاده از آن نه اینترنت پرسرعت لازم است، نه گوشی هوشمند و نه مهارت زیاد در کار با فناوری. همین نکته ساده بازار هدفش را کاملاً تغییر می‌دهد: سالمندان، افراد دارای معلولیت، کسانی که خواندن و نوشتن برایشان دشوار است یا خانواده‌هایی که دسترسی قابل اتکایی به اینترنت ندارند. در بسیاری از محصولات دیجیتال سلامت، این گروه‌ها بعداً به طراحی اضافه می‌شوند؛ اینجا از همان ابتدا نقطه شروع طراحی بوده‌اند.

لیدل می‌گوید مشکل سلامت اغلب در لحظه تشخیص بیماری شروع نمی‌شود؛ جایی خراب می‌شود که بیمار پس از آن باید خودش بفهمد قدم بعدی چیست. بسیاری از افرادی که او در طول سال‌ها دیده بود، هم‌زمان با مسئله پزشکی درگیر تهیه غذا، پرداخت قبض برق، پیدا کردن وسیله رفت‌وآمد یا دریافت مزایایی بودند که حتی نمی‌دانستند شامل حالشان می‌شود. ترایولینک حالا بخشی از برنامه رکیت کاتالیست (Reckitt Catalyst) است که با همکاری اکیومن آمریکا (Acumen America) از کارآفرینانی حمایت می‌کند که برای جوامع کم‌برخوردار روی دسترسی به سلامت و رفاه کار می‌کنند. حمایت این برنامه فقط پول نیست؛ شبکه، تخصص و منتورینگ هم در اختیار بنیان‌گذاران قرار می‌گیرد تا راه‌حل‌هایی که در مقیاس کوچک جواب داده‌اند بتوانند به جمعیت بزرگ‌تری برسند.

آماندا دوکاچ (Amanda Ducach)، هم‌بنیان‌گذار و مدیرعامل اِما ای‌کیو (Ema EQ)، از سمت دیگری به همین مشکل نگاه می‌کند: لحظه‌ای که یک زن درباره بدن یا علائمش سؤالی دارد اما نمی‌داند دقیقاً باید از چه کسی بپرسد. جست‌وجوی عمومی ممکن است ده‌ها جواب تحویل دهد و یک هوش مصنوعی عمومی هم شاید پاسخی بسیار مطمئن تولید کند، اما سلامت زنان فقط مسابقه پیدا کردن سریع یک پاسخ نیست. مسئله این است که سیستم بتواند زمینه را بفهمد، سؤال تکمیلی مناسب بپرسد، نشانه‌های ناگفته را جدی بگیرد و تشخیص دهد چه زمانی موضوع باید به متخصص واقعی ارجاع داده شود. اِما ای‌کیو برای همین حوزه ساخته شده و بر پایه بیش از ۱۰ میلیون گفت‌وگوی واقعی آموزش دیده است.

مقیاس مسئله سلامت زنان هم کوچک نیست. پژوهشی از مجمع جهانی اقتصاد و مؤسسه سلامت مک‌کینزی که در مقاله به آن اشاره شده، می‌گوید زنان ۲۵ درصد بیشتر از مردان عمر خود را در وضعیت سلامت نامطلوب می‌گذرانند. همان تحلیل برآورد می‌کند که اگر این شکاف تا سال ۲۰۴۰ به‌طور معنادار کاهش یابد، فرصتی اقتصادی در حدود ۱ تریلیون دلار در سال ایجاد می‌شود. پشت این عدد عظیم یک واقعیت روزمره قرار دارد: بیماری درمان‌نشده یا دیرتشخیص‌داده‌شده فقط به بیمار آسیب نمی‌زند؛ روی حضور در محل کار، درآمد خانوار، مراقبت از دیگران و هزینه‌های کل اقتصاد اثر می‌گذارد.

ترایولینک و اِما ای‌کیو دو محصول کاملاً متفاوت‌اند، اما هر دو علیه یک فرض قدیمی در فناوری سلامت حرکت می‌کنند: اینکه کاربر باید خودش را با سیستم تطبیق دهد. سال‌هاست از بیمار خواسته می‌شود اپ دانلود کند، حساب بسازد، فرم پر کند، منتظر تماس بماند، علائمش را جست‌وجو کند و میان پاسخ‌های متناقض تصمیم بگیرد. ترایولینک به همان تلفنی می‌رود که کاربر از قبل بلد است با آن کار کند و اِما ای‌کیو از همان سؤال‌هایی شروع می‌کند که زنان واقعاً می‌پرسند. شاید تحول مهم بعدی در سلامت، هوش مصنوعی قدرتمندتر به‌تنهایی نباشد؛ شاید محصولی باشد که بالاخره بپذیرد زندگی واقعی مردم خیلی نامرتب‌تر از فلوچارت‌های یک اپلیکیشن است.