یک شوخی اینترنتی به آزمایشی درباره وابستگی ما به هوش مصنوعی تبدیل شد

سیلیکون‌ولی سال‌هاست پول و انرژی عظیمی صرف یک هدف می‌کند: ساخت ماشین‌هایی که هرچه بیشتر شبیه انسان حرف بزنند. تاکر برایانت (Tucker Bryant)، مدیر پروژه سابق گوگل، تصمیم گرفت همین معادله را برعکس کند. او ChatTJB را ساخت؛ سایتی که ظاهرش تقریباً همان چیزی است که از یک دستیار هوش مصنوعی انتظار دارید، اما پشت پاسخ‌ها خبری از مدل زبانی و شبکه عصبی نیست. اینجا AI به‌جای Artificial Intelligence مخفف «Average Individual» یا «فرد معمولی» است و انسان‌های واقعی جواب کاربران را می‌دهند. امروز حدود ۱۰٬۰۰۰ داوطلب برای ایفای همین نقش اعلام آمادگی کرده‌اند.

ماجرا در ماه آوریل خیلی کوچک‌تر شروع شد. خود برایانت پشت صفحه می‌نشست و پرسش‌هایی را که کاربران در کادر چت تایپ می‌کردند، دستی جواب می‌داد. تجربه برای کاربر عمداً شبیه صحبت با یک چت‌بات مدرن بود: سؤال را می‌نوشتی، کمی منتظر می‌ماندی و پاسخی ظاهر می‌شد. تفاوت فقط این بود که به‌جای یک مدل هوش مصنوعی، یک انسان واقعی آن سوی صفحه فکر می‌کرد. نقطه انفجار زمانی رسید که برایانت در اواخر ژوئیه ۶٬۰۰۰ دلار برای یک بیلبورد در سان‌فرانسیسکو خرج کرد. بعد از آن، بیش از ۱۰۰٬۰۰۰ پرسش به سایت رسید و فهرست داوطلبان تقریباً روزانه ۱٬۰۰۰ نفر بزرگ‌تر شد. حجم استقبال آن‌قدر بالا رفت که برایانت در نهایت ChatTJB را موقتاً متوقف کرد.

اما جالب‌ترین بخش ماجرا تعداد کاربران نیست. این پروژه با یک شوخی درباره تب هوش مصنوعی شروع شد، ولی خیلی زود معلوم شد مردم فقط برای خندیدن نیامده‌اند. یک کاربر در اولین شب ماه‌عسلش به ChatTJB پیام داد و گفت نمی‌تواند کاملاً آرام شود و پرسید آیا چنین احساسی طبیعی است یا نه. برایانت می‌گوید همین پیام نگاه او را به پروژه تغییر داد. سایتی که قرار بود نوعی طنز عجیب درباره چت‌بات‌ها باشد، ناگهان تبدیل شده بود به جایی که آدم‌ها می‌خواستند با یک انسان معمولی، خیرخواه و نه لزوماً متخصص حرف بزنند. انگار در جهانی پر از پاسخ‌های فوری و صیقل‌خورده ماشینی، معمولی‌بودن یک انسان خودش به ویژگی محصول تبدیل شده بود.

ChatTJB از ابتدا قرار نبود کسب‌وکار باشد. برایانت هنوز آن را بیشتر یک پروژه هنری موقت می‌داند و می‌گوید ایده‌های دیگری هم دارد که می‌خواهد آزمایش کند. با این حال، محبوبیت ناگهانی پروژه باعث شده افراد مختلف درباره همکاری با او وارد گفت‌وگو شوند. او هم در را کاملاً نبسته است: اگر شریک مناسبی پیدا شود که بتواند پروژه را به شکلی پایدار ادامه دهد، حاضر است درباره آینده آن صحبت کند. اینجا یک تناقض بامزه شکل گرفته است؛ محصولی که برای نقد فرهنگ فناوری ساخته شد، خودش ممکن است به محصولی پایدار در همان اقتصاد فناوری تبدیل شود.

ریشه جدی‌تر این آزمایش به نگرانی برایانت درباره وابستگی روزمره ما به هوش مصنوعی برمی‌گردد. او تعریف کرده زمانی خودش را در حال پرسیدن از یک چت‌بات دید که در هوای ۶۵ درجه فارنهایت (حدود ۱۸ درجه سانتی‌گراد) آستین کوتاه بپوشد یا بلند؛ آن هم در شهری که ۷ سال در آن زندگی کرده بود. شریک زندگی‌اش برای این رفتار اصطلاحی داشت: «تسلیم شناختی» (Cognitive Surrender). یعنی به‌جای اینکه از هوش مصنوعی فقط به‌عنوان ابزار استفاده کنیم، کم‌کم خود فرایند قضاوت را هم به آن بسپاریم؛ شبیه کسی که آن‌قدر به مسیریاب وابسته شده که دیگر حتی خیابان‌های محله خودش را هم به خاطر نمی‌سپارد.

این اصطلاح از پژوهش استیون دی. شاو (Steven D. Shaw) و گیدئون ناوه (Gideon Nave)، استادان وارتون، می‌آید که وابستگی بیش از حد افراد به راهنمایی هوش مصنوعی را بررسی کرده‌اند. شاو می‌گوید مردم وقتی عبارت «تسلیم شناختی» را می‌شنوند، معمولاً فوراً نمونه‌هایی از آن را در رفتار دیگران و حتی خودشان تشخیص می‌دهند. پژوهش دانشگاهی می‌تواند این پدیده را تعریف و اندازه‌گیری کند، اما پروژه‌ای مثل ChatTJB وجه احساسی آن را جلوی چشم می‌آورد. طنز اصلی این نیست که ۱۰٬۰۰۰ انسان داوطلب شده‌اند نقش ماشین را بازی کنند؛ طنز تلخ‌تر این است که شاید ما آن‌قدر به ماشین‌ها برای پاسخ‌دادن عادت کرده‌ایم که حالا صحبت با یک انسان معمولی دوباره شبیه یک تجربه تازه و متفاوت به نظر می‌رسد.