میلیون‌ها قطعه موسیقی در دیتاست‌های آزاد، راهی مدل‌های هوش مصنوعی شده‌اند

تا همین دیروز، بحث درباره داده آموزشی موسیقی بیشتر شبیه گفت‌وگویی مه‌آلود بود: می‌دانستیم مدل‌های هوش مصنوعی از حجم عظیمی از صداها یاد می‌گیرند، اما دقیقاً کدام آهنگ‌ها در این انبار داده قرار دارند؟ الکس رایزنر (Alex Reisner)، خبرنگار آتلانتیک (The Atlantic)، حالا چهار دیتاست موسیقی مورد استفاده برای آموزش مدل‌های هوش مصنوعی را پیدا کرده و آن‌ها را در پایگاه قابل جست‌وجوی ای‌آی واچ‌داگ (AI Watchdog) در دسترس عموم گذاشته است. نتیجه، نقشه‌ای است از موسیقی‌هایی که بی‌سروصدا به غذای مدل‌ها تبدیل شده‌اند.

اندازه این مجموعه‌ها نشان می‌دهد موضوع با چند فهرست پراکنده طرف نیست. آتلانتیک ۴ دیتاست را شناسایی کرده که دو مورد از آن‌ها بسیار بزرگ‌اند: یکی حدود ۱۲ میلیون قطعه و دیگری حدود ۹ میلیون قطعه موسیقی دارد. دو مجموعه کوچک‌تر نیز هرکدام بیش از ۱۰۰ هزار آهنگ را شامل می‌شوند. در این فهرست‌ها از نام‌های شناخته‌شده‌ای مانند لیدی گاگا (Lady Gaga)، ریدیوهد (Radiohead)، بروس اسپرینگستین (Bruce Springsteen) و وو-تنگ کلن (Wu-Tang Clan) تا موسیقی‌دانان تجربی دیده می‌شود؛ یعنی بخشی از میراث موسیقی عامه‌پسند و مستقل، کنار هم به داده قابل‌پردازش تبدیل شده است.

دسترسی آزاد به دیتاست، لزوماً به معنای مجازبودن هر نوع استفاده تجاری از محتوای آن نیست. بعضی منابع، مانند فری میوزیک آرکایو (Free Music Archive)، امکان پخش شخصی را می‌دهند اما برای کاربرد تجاری مجوز جداگانه می‌خواهند. سه دیتاست کشف‌شده نیز اساساً فهرستی از پیوندهای آهنگ در یوتیوب و اسپاتیفای هستند. توسعه‌دهندگان می‌توانند با ابزارهای خودکار، فایل صوتیِ پشت این پیوندها را دانلود کنند؛ ابزارهایی که گاهی ورود کاربر، تبلیغات و سازوکارهای درآمدزایی برای خالقان را دور می‌زنند و با شرایط استفاده از آن پلتفرم‌ها در تضادند.

این مجموعه‌ها هزاران بار دانلود شده‌اند و مشخص نیست همه کاربرانشان چه کرده‌اند. بااین‌حال، گوگل و استبیلیتی ای‌آی (Stability AI) در مقاله‌های پژوهشی خود تأیید کرده‌اند که از این داده‌ها استفاده کرده‌اند. اهمیت پایگاه تازه آتلانتیک در همین شفافیت است: هنرمند، ناشر و شنونده می‌توانند به‌جای حدس‌زدن، نام یک اثر را جست‌وجو کنند و ببینند آیا در این مسیر آموزشی حضور دارد یا نه.

این شفافیت پاسخ نهایی به بحث حق مؤلف نیست، اما نقطه شروع مهمی است. موسیقی فقط یک فایل صوتی نیست؛ حاصل زمان، تمرین، اجرا و تصمیم‌های خلاقانه است. وقتی آن اثر به ماده اولیه یک مدل مولد تبدیل می‌شود، پرسش فقط این نیست که فناوری چه چیزی می‌تواند بسازد، بلکه این است که چه کسی اجازه داده، چه کسی درآمد می‌برد و سهم خالق اصلی کجاست.