اروپا می‌خواهد ترمز اعتیاد طراحی‌شده در اینستاگرام را بکشد

اتحادیه اروپا این بار سراغ چیزی رفته که خیلی‌ها هر روز تجربه‌اش می‌کنند، اما کمتر کسی نام حقوقی برایش دارد: همان لحظه‌ای که می‌خواهید فقط یک ویدئو ببینید، اما نیم ساعت بعد هنوز انگشتتان روی صفحه می‌لغزد. کمیسیون اروپا به متا هشدار داده که ویژگی‌هایی مثل autoplay، اسکرول بی‌پایان و پیشنهادهای بسیار شخصی‌سازی‌شده در فیسبوک و اینستاگرام ممکن است طراحی اعتیادآور داشته باشند؛ طراحی‌ای که به گفته کمیسیون، میل کاربر به ادامه دادن را روشن نگه می‌دارد و مغز را به حالت «خلبان خودکار» می‌برد.

کمیسیون اروپا می‌گوید متا به‌درستی بررسی نکرده که این نوع طراحی چه خطری برای سلامت جسمی و روانی کاربران، به‌ویژه نوجوانان و بزرگسالان آسیب‌پذیر، ایجاد می‌کند. در نگاه اروپا، مسئله فقط این نیست که کاربر «اراده کند و گوشی را کنار بگذارد». اگر پلتفرم مثل یک راهروی بدون خروجی طراحی شده باشد، مسئولیت فقط با کسی نیست که داخل آن راه می‌رود. به همین دلیل، اتحادیه اروپا پیشنهاد کرده متا ویژگی‌هایی مثل autoplay و اسکرول بی‌پایان را به‌صورت پیش‌فرض غیرفعال کند، وقفه‌های مؤثر برای زمان استفاده بگذارد و سیستم پیشنهاد محتوا را کمتر بر پایه درگیر نگه داشتن کاربر تنظیم کند.

متا البته عقب ننشسته است. سخنگوی شرکت، بن والترز (Ben Walters)، گفته یافته‌های اولیه کمیسیون تصویر دقیقی از اقدامات متا برای محافظت از نوجوانان ارائه نمی‌دهد. متا به «Teen Accounts» اشاره می‌کند؛ حساب‌هایی که قرار است به‌صورت خودکار از نوجوانان محافظت کنند و به والدین امکان بدهند دسترسی شبانه به اینستاگرام را مسدود کنند یا زمان استفاده روزانه را به ۱۵ دقیقه محدود کنند. اما اروپا پاسخ می‌دهد که این ابزارها کافی نیستند؛ چون کنترل والدین فقط وقتی واقعاً کار می‌کند که والدین هم دانش فنی لازم را داشته باشند و هم وقت و انرژی کافی برای فهمیدن تنظیمات پیچیده پلتفرم بگذارند.

اگر متا نتواند کمیسیون را قانع کند یا طراحی محصولاتش را تغییر ندهد، طبق قانون خدمات دیجیتال اتحادیه اروپا ممکن است با جریمه‌ای تا ۶ درصد گردش مالی جهانی سالانه‌اش روبه‌رو شود. این پرونده هنوز در مرحله یافته‌های اولیه است و متا فرصت دارد از خودش دفاع کند، اما پیام سیاسی اروپا روشن است: پلتفرم‌ها دیگر نمی‌توانند بگویند «ما فقط محصول ساخته‌ایم، انتخاب با کاربر است». وقتی طراحی محصول عمداً اصطکاک را حذف می‌کند تا توقف دشوارتر شود، قانون‌گذار هم ممکن است وارد طراحی شود.

فشار فقط از اروپا نمی‌آید. در آمریکا هم شکایت ۲۹ ایالت علیه متا ادامه دارد و ادعا می‌کند پلتفرم‌های این شرکت کودکان را معتاد کرده‌اند. این پرونده از ماه اوت وارد مرحله مهم‌تری می‌شود و اگر متا محکوم شود، ایالت‌ها ممکن است تا ۱.۴ تریلیون دلار جریمه مطالبه کنند؛ رقمی که به ارزش بازار تقریبی ۱.۵ تریلیون دلاری متا نزدیک است. برای شرکتی که هم‌زمان می‌خواهد در مسابقه هوش مصنوعی از رقبا عقب نماند، چنین فشاری فقط یک دردسر حقوقی نیست؛ می‌تواند روی آینده سرمایه‌گذاری‌هایش اثر بگذارد.

این همان جایی است که پرونده از بحث سلامت دیجیتال به رقابت هوش مصنوعی وصل می‌شود. متا امسال بین ۱۲۵ تا ۱۴۵ میلیارد دلار برای هزینه‌های سرمایه‌ای مراکز داده هوش مصنوعی کنار گذاشته و بعد از زیان ۸۷ میلیارد دلاری Reality Labs از سال ۲۰۲۰، دوباره وارد یک شرط‌بندی عظیم شده است. هم‌زمان مدل جدیدی به نام Muse معرفی کرده که از فیدهای عمومی اینستاگرام برای تصویر و ویدئو استفاده می‌کند؛ مدلی که به گفته گزارش‌ها نگرانی‌هایی درباره دیپ‌فیک، رضایت کاربران و استفاده از داده‌های عمومی ایجاد کرده است. تناقض بزرگ اینجاست: همان پلتفرم‌هایی که متهم‌اند ما را بیش‌ازحد درگیر نگه می‌دارند، حالا قرار است سوخت ماشین‌های هوش مصنوعی متا هم باشند.