امارات می‌خواهد پسماند شیرین‌سازی را به مواد معدنی ارزشمند تبدیل کند

آب‌شیرین‌کن‌ها برای کشوری مانند امارات فقط یک فناوری صنعتی نیستند؛ بخشی از زیرساخت زندگی‌اند. اما در پایان این فرایند، آبی بسیار شور و غلیظ به نام شورابه باقی می‌ماند که معمولاً به چشم پسماند دیده می‌شود. پژوهشی به سرپرستی شیخه راشد السلمی (Shaikhah Rashed Al Salami)، پژوهشگر و دانشجوی دکتری مهندسی شیمی در دانشگاه خلیفه (Khalifa University)، می‌خواهد این نگاه را تغییر دهد: شاید چیزی که تاکنون دور ریخته می‌شد، در واقع یک معدن مایع باشد.

شورابه فقط ترکیبی از آب و نمک نیست. در آن مواد معدنی مختلفی مانند منیزیم، کلسیم، برم، پتاسیم، لیتیوم و استرانسیم وجود دارد؛ موادی که می‌توانند در کشاورزی، سلامت، تولید صنعتی و تصفیه آب استفاده شوند. ایده پروژه این است که این عناصر پیش از دفع شورابه استخراج شوند. درست مانند کارخانه‌ای که به‌جای دورریختن خاکستر و ضایعات خود، مواد قابل استفاده آن‌ها را جدا می‌کند، آب‌شیرین‌کن نیز می‌تواند در کنار تولید آب، مواد اولیه ارزشمند عرضه کند.

تمرکز فعلی پژوهش بر منیزیم است؛ یکی از کاربردی‌ترین مواد موجود در شورابه. منیزیم بازیابی‌شده می‌تواند به محصولات مختلفی تبدیل شود: اکسید منیزیم در صنایع و پروژه‌های زیست‌محیطی کاربرد دارد، سولفات منیزیم به‌عنوان کود استفاده می‌شود، منیزیم گلیسینات در مکمل‌های سلامت به کار می‌رود و هیدروکسید منیزیم نیز در تصفیه آب، مواد مقاوم در برابر آتش و فرایندهای صنعتی نقش دارد. بنابراین یک ماده واحد می‌تواند از مزرعه و کارخانه تا مکمل غذایی و سامانه تصفیه آب، مسیرهای اقتصادی متفاوتی پیدا کند.

این پروژه در قلب منطق اقتصاد چرخشی قرار می‌گیرد؛ یعنی خروجی یک فرایند به ورودی فرایندی دیگر تبدیل شود. به‌جای آنکه شورابه فقط هزینه دفع و خطر زیست‌محیطی داشته باشد، می‌تواند درآمد، مواد اولیه و فرصت‌های صنعتی تازه ایجاد کند. کاهش حجم پسماند همچنین ممکن است فشار ناشی از تخلیه شورابه غلیظ در دریا را کمتر کند و به حفاظت از زیستگاه‌های دریایی کمک کند. در این مدل، توسعه اقتصادی و حفاظت از محیط‌زیست دو مسیر جدا نیستند؛ هر دو از طراحی بهتر همان زنجیره صنعتی به دست می‌آیند.

پژوهشگران این رابطه با دریا را فقط به استخراج مواد معدنی محدود نکرده‌اند. آن‌ها در حال بررسی مواد پیشرفته و روش‌های ساختی هستند که بتوانند به حفاظت دریایی کمک کنند. یکی از ایده‌های در حال توسعه، استفاده از سازه‌های چاپ سه‌بعدی برای کمک به بازسازی صخره‌های مرجانی است. این طرح هنوز در مرحله بررسی قرار دارد، اما هدف آن ایجاد بستری برای تقویت اکوسیستم‌های دریایی و حمایت از تنوع زیستی در آینده است.

این نگاه ادامه رابطه تاریخی امارات با دریاست. زمانی سواحل کشور از راه ماهیگیری، صید مروارید و تجارت به جوامع محلی زندگی می‌بخشیدند؛ امروز همان دریا می‌تواند از مسیر علم و فناوری، آب شیرین، مواد معدنی و راه‌حل‌های حفاظت از طبیعت فراهم کند. پیام پروژه روشن است: آینده پایدار فقط با مصرف کمتر منابع ساخته نمی‌شود؛ گاهی باید یاد بگیریم از آنچه قبلاً پسماند می‌نامیدیم، ارزش بیشتری بیرون بکشیم.