اروپا می‌خواهد پلتفرم‌ها قبل از ورود کودکان، امن‌بودنشان را ثابت کنند

بحث درباره کودکان و شبکه‌های اجتماعی سال‌ها معمولاً از یک سؤال شروع می‌شد: والدین چطور باید زمان استفاده فرزندشان از موبایل را کنترل کنند؟ اتحادیه اروپا حالا می‌خواهد نقطه شروع را عوض کند. اورزولا فون در لاین (Ursula von der Leyen)، رئیس کمیسیون اروپا، می‌گوید مسئله فقط این نیست که کودکان چه زمانی اجازه ورود به شبکه‌های اجتماعی را پیدا کنند؛ مسئله این است که شبکه‌های اجتماعی از چه زمانی اجازه پیدا کنند وارد زندگی کودکان شوند. پشت این تغییر جمله، یک جابه‌جایی مهم در مسئولیت پنهان است: شاید دیگر نتوان تمام بار محافظت از کودک را روی خانواده گذاشت و از شرکت‌های فناوری انتظار نداشت درباره طراحی محصولاتشان پاسخ‌گو باشند.

اتحادیه اروپا اکنون مجموعه‌ای از گزینه‌های نسبتاً سخت‌گیرانه را بررسی می‌کند؛ از تعیین محدودیت سنی و ممنوعیت کامل گرفته تا مدلی که در آن دسترسی کودکان به اینترنت و شبکه‌های اجتماعی به‌صورت مرحله‌ای افزایش پیدا کند. هیئت کارشناسی‌ای که توصیه‌های خود را ارائه کرده، برای کودکان زیر ۳ سال اساساً «بدون صفحه‌نمایش» را پیشنهاد می‌کند. برای کودکان زیر ۱۳ سال نیز استفاده از اینترنت باید تحت نظارت باشد و برای نوجوانان بزرگ‌تر محدودیت‌هایی باقی بماند. منطق این مدل شبیه آموزش رانندگی است: قرار نیست کسی از صندلی عقب خودرو مستقیماً پشت فرمان بزرگراه بنشیند؛ دسترسی به‌تدریج و متناسب با سن و توانایی بیشتر می‌شود.

اما مهم‌ترین بخش پیشنهادها شاید اصلاً عدد سن نباشد. کارشناسان می‌گویند شرکت‌های شبکه‌های اجتماعی باید ثابت کنند خدماتشان برای کاربران جوان امن است، نه اینکه ابتدا محصول را در اختیار میلیون‌ها کودک بگذارند و فقط پس از آشکارشدن آسیب‌ها واکنش نشان دهند. فون در لاین نیز از این رویکرد حمایت کرده است. اگر چنین اصلی وارد قانون شود، جهت اثبات عملاً تغییر می‌کند: به‌جای اینکه خانواده‌ها، پژوهشگران یا نهادهای ناظر مجبور باشند بعداً نشان دهند یک طراحی خاص آسیب‌زاست، شرکت فناوری باید پیشاپیش درباره ایمنی محصولش پاسخ داشته باشد.

با این حال، اروپا هنوز دکمه ممنوعیت را نزده است. کمیسیون اروپا اعلام کرده گزارش کارشناسان را بررسی می‌کند و پس از تابستان با پیشنهادهای خود بازمی‌گردد. حتی اگر طرح رسمی ارائه شود، برای تبدیل شدن به قانون سراسری باید از پارلمان اروپا و ۲۷ کشور عضو اتحادیه عبور کند. بنابراین میان توصیه امروز و قانونی که واقعاً روی گوشی نوجوانان اثر بگذارد، هنوز یک مسیر سیاسی و حقوقی جدی وجود دارد. اما صرف ورود کمیسیون به این بحث می‌تواند به موجی جهانی شتاب بدهد که پیش‌تر در کشورهایی مانند بریتانیا و استرالیا نیز شکل گرفته است.

فشار بر پلتفرم‌ها البته از صفر شروع نمی‌شود. اتحادیه اروپا پیش‌تر در یک بررسی مقدماتی به این نتیجه رسیده که متا در ارتباط با طراحی «اعتیادآور» فیسبوک و اینستاگرام ممکن است مقررات قانون خدمات دیجیتال را نقض کرده باشد. یافته مشابهی نیز پیش‌تر درباره تیک‌تاک مطرح شده است. این یعنی بحث حفاظت از کودکان دیگر صرفاً درباره محتوای نامناسب نیست؛ خود طراحی محصول، از فید بی‌پایان گرفته تا سازوکارهایی که کاربر را به ماندن بیشتر تشویق می‌کنند، زیر ذره‌بین قرار گرفته است.

اگر این مسیر ادامه پیدا کند، اثر آن می‌تواند بسیار فراتر از یک صفحه تأیید سن باشد. سال‌ها اینترنت بر این فرض رشد کرده که ابتدا کاربر را وارد محصول کن و بعد برای مشکلاتش راه‌حل پیدا کن. اروپا در حال آزمایش منطق معکوس است: ابتدا ثابت کن محیط برای کودک مناسب است، بعد اجازه ورود بده. برای خانواده‌ها، این می‌تواند بخشی از مسئولیت را از کنترل دائمی فرزند به مقرراتی منتقل کند که طراحی پلتفرم را از ابتدا محدود می‌کند؛ و برای شرکت‌های فناوری، ممکن است محصولی که برای بزرگسالان ساخته شده دیگر نتواند با چند تنظیم ساده همان تجربه را به کودکان ارائه دهد.