اروپا طراحی اعتیادآور اینستاگرام و فیسبوک را هدف گرفته است

اسکرول بی‌پایان آن‌قدر عادی شده که تقریباً فراموش کرده‌ایم یک انتخاب طراحی است، نه قانون طبیعت. اینستاگرام و فیسبوک می‌توانستند جایی تمام شوند، ویدیوها می‌توانستند خودکار شروع نشوند و سیستم پیشنهاد محتوا می‌توانست کمتر برای نگه داشتن کاربر بهینه شود. حالا کمیسیون اروپا می‌گوید همین انتخاب‌ها ممکن است بخشی از یک طراحی بیش‌ازحد اعتیادآور باشند که کاربران، به‌ویژه نوجوانان و افراد آسیب‌پذیر، را به ادامه استفاده سوق می‌دهد. یافته‌ها هنوز نهایی نیستند، اما نقطه شروع اتحادیه اروپا روشن است: اگر طراحی محصول مردم را وارد حالت «خلبان خودکار» کند، دیگر صرفاً یک مسئله تجربه کاربری نیست.

متا این برداشت را قبول ندارد. شرکت می‌گوید از زمان آغاز تحقیق، حساب‌های نوجوانان را راه‌اندازی کرده و ابزارهایی در اختیار والدین گذاشته که حتی می‌تواند زمان روزانه استفاده را تا ۱۵ دقیقه محدود کند یا دسترسی شبانه به اینستاگرام را ببندد. اما کمیسیون اروپا استدلال می‌کند این ابزارها ریشه مسئله را حل نمی‌کنند، چون کنترل والدین تنها زمانی مفید است که والدین دانش فنی، زمان و انگیزه کافی برای تنظیم درست آن داشته باشند. پیشنهاد اروپا مستقیم‌تر است: پخش خودکار و اسکرول بی‌پایان به‌صورت پیش‌فرض خاموش شوند، وقفه‌های مؤثر برای زمان استفاده ایجاد شود و سیستم پیشنهاد محتوا کمتر حول حداکثر کردن تعامل طراحی شود.

اگر نتیجه نهایی همین مسیر را تأیید کند و متا تغییرات لازم را انجام ندهد، قانون خدمات دیجیتال اتحادیه اروپا اجازه جریمه تا ۶ درصد گردش مالی سالانه جهانی شرکت را می‌دهد. فشار فقط از اروپا نمی‌آید. در آمریکا نیز متا نتوانسته شکایت ۲۹ ایالت درباره ادعای اعتیادآور بودن پلتفرم‌هایش برای کودکان را کنار بزند. طبق گزارش مورد استناد Ars Technica، ایالت‌ها ممکن است در صورت محکومیت تا ۱.۴ تریلیون دلار مطالبه کنند؛ رقمی که با ارزش بازار حدود ۱.۵ تریلیون دلاری متا مقایسه شده است. هنوز این ارقام حکم نهایی نیستند، اما اندازه ریسک مالی را نشان می‌دهند.

این فشار در زمانی حساس برای متا اتفاق می‌افتد. شرکت هم‌زمان در رقابت هوش مصنوعی هزینه‌های عظیمی انجام می‌دهد و برای دیتاسنترهای AI در سال جاری بین ۱۲۵ تا ۱۴۵ میلیارد دلار هزینه سرمایه‌ای کنار گذاشته است. طبق گزارش مقاله، متا می‌خواهد مدل‌های هوش مصنوعی خود را با قیمت بسیار پایین عرضه کند تا پذیرش گسترده ایجاد کند و در رقابت با شرکت‌هایی مانند OpenAI عقب نماند. بنابراین هر جریمه بزرگ یا محدودیتی که تعامل کاربران را کاهش دهد، فقط مسئله شبکه اجتماعی نیست؛ می‌تواند روی منابع مالی، داده و سرعت جاه‌طلبی‌های هوش مصنوعی متا هم اثر بگذارد.

اینجاست که پرونده از بحث ساده «چقدر در اینستاگرام وقت می‌گذرانیم» فراتر می‌رود. متا مدل جدیدی به نام میوز (Muse) نیز عرضه کرده که از تصاویر و ویدیوهای عمومی اینستاگرام برای قابلیت‌های خلق محتوا استفاده می‌کند. مقاله می‌گوید بیشتر کاربران به‌طور پیش‌فرض در این اشتراک قرار گرفته‌اند و باید خودشان گزینه استفاده مجدد از محتوا را خاموش کنند. منتقدان حریم خصوصی و ایمنی کودکان می‌پرسند چرا رضایت باید از مسیر انصراف گرفته شود، به‌خصوص وقتی محتوای تولیدشده یا بازاستفاده‌شده می‌تواند در موتورهای جست‌وجو نیز قابل کشف باشد و خطر سوءاستفاده‌هایی مانند دیپ‌فیک را افزایش دهد.

در نتیجه، مسئله اروپا فقط یک دکمه یا پایان اسکرول نیست. بحث اصلی این است که آیا پلتفرم‌ها می‌توانند طراحی محصول را تا مرز بیشینه کردن توجه، جمع‌آوری داده و مشارکت کاربران پیش ببرند و سپس مسئولیت پیامدهای آن را به ابزارهای اختیاری مدیریت زمان واگذار کنند. اگر اروپا در این پرونده پیش برود، ممکن است برای نخستین بار خود «معماری اعتیادآور» به موضوع مستقیم اجرای قانون تبدیل شود؛ تغییری که می‌تواند شیوه طراحی شبکه‌های اجتماعی را بسیار عمیق‌تر از یک جریمه مالی تغییر دهد.