چرا گوشی‌های هوشمند از قانون سخت‌گیرانه تعویض باتری معاف شدند؟

به روزهایی فکر کنید که وقتی شارژ گوشی موبایلتان تمام می‌شد، به راحتی قاب پشت آن را باز می‌کردید و یک باتری یدکی و پر از شارژ را جایگزین می‌کردید. در آن زمان، تمام شدن عمر باتری به معنای مرگ دستگاه نبود. اما غول‌های فناوری آرام‌آرام و به بهانه باریک‌تر کردن دستگاه‌ها و ضدآب بودنشان، قطعات را به هم چسباندند. نتیجه چه شد؟ ما تبدیل به مصرف‌کنندگانی شدیم که با ضعیف شدن باتری یک هدفون گران‌قیمت یا لپ‌تاپ، مجبور بودیم کل دستگاه را دور بیندازیم و یکی جدید بخریم. حالا اتحادیه اروپا با یک چکش حقوقی محکم، به این بازی یک‌طرفه پایان داده است.

بر اساس قوانین جدیدی که قرار است از ۱۸ فوریه سال ۲۰۲۷ به طور کامل اجرایی شوند، تمام وسایل الکترونیکی قابل حمل در اروپا (از لپ‌تاپ‌ها و کنسول‌های بازی گرفته تا هدفون‌ها و کتاب‌خوان‌ها) باید به گونه‌ای طراحی شوند که کاربر بتواند به راحتی و با استفاده از ابزارهای ساده، باتری آن‌ها را تعویض کند. دیگر خبری از چسب‌های قطور و پیچ‌های عجیب و غریب نخواهد بود و شرکت‌ها موظفند تا حداقل ۵ سال، باتری‌های یدکی را در بازار عرضه کنند.

البته این قانون تبصره‌های زیرکانه‌ای هم دارد که صدای حامیان «جنبش حق تعمیر» (Right to Repair) را درآورده است. مهم‌ترین استثنای این قانون مربوط به پادشاهان جیب ماست: گوشی‌های هوشمند. اگر یک شرکت (مثلا اپل) ثابت کند که گوشی‌اش ضدآب است و باتری آن آن‌قدر باکیفیت ساخته شده که پس از ۱۰۰۰ بار شارژ کردن، هنوز ۸۰ درصد سلامت خود را حفظ می‌کند، از این قانون معاف می‌شود. به همین دلیل است که شرکت‌ها به جای بازگرداندن درب‌های پشتی قابل تعویض در موبایل‌ها، روی تولید باتری‌های سگ‌جان‌تر سرمایه‌گذاری کرده‌اند.

تأثیر این زلزله حقوقی از همین الان در بازار حس می‌شود. شرکت فایرفون (Fairphone) که سال‌هاست گوشی‌ها و هدفون‌های کاملا قابل تعمیر می‌سازد، حالا به الگوی بقیه تبدیل شده است. غول‌های صدا مثل سنهایزر (Sennheiser) به تازگی هدفون‌هایی معرفی کرده‌اند که باتری‌شان فقط با یک پیچ‌گوشتی ساده عوض می‌شود و شایعات نشان می‌دهد نینتندو و آمازون هم در حال طراحی مجدد کنسول‌ها و کتاب‌خوان‌های خود هستند.

اما این تغییر برای همه خوشایند نیست. گنجاندن باتری قابل تعویض در گجت‌های بسیار کوچکی مثل ایرپادهای بی‌سیم یا عینک‌های هوشمند، هم از نظر مهندسی به شدت دشوار است و هم هزینه تولید را بالا می‌برد. شرکت متا (Meta) در اولین واکنش به این قوانین، عرضه عینک‌های هوشمند ری‌بن (Ray-Ban) خود را در اروپا متوقف کرده است؛ واکنشی که نشان می‌دهد غول‌های فناوری چقدر از کاهش سرعتِ مصرف‌گرایی وحشت دارند. با این حال، تاریخ نشان داده است که وقتی اروپا قانونی را تصویب می‌کند، شرکت‌ها در نهایت مجبورند محصولات جهانی خود را بر اساس آن تغییر دهند؛ پس آماده بازگشت به دوران طلاییِ تعویض باتری‌ها در خانه باشید.